Перад беларусамі цягам найбліжэйшых месяцаў будзе разгортвацца відовішча, падчас якога палітыкі, якія спаборнічаюць за пасаду прэзідэнта, будуць акрэсліваць сваё стаўленне не толькі да сучаснасці, але і да мінулага.
Бачанне гісторыі – выдатны індыкатар палітычных поглядаў асобы, якая прэтэндуе на пасаду прэзідэнта, бо, як яшчэ ў 1974 годзе пісаў гісторык Тэадор Шнайдэр:
“…гістарычная свядомасць выходзіць за межы выключнай цікавасці да таго, што адбылося ў мінулым і стала гісторыяй. Яна таксама прадугледжвае выкарыстанне набытых ведаў у якасці элемента ў фармаванні ідэй і дзеянняў, якія вызначаць будучыню”.
Выказвацца на тэмы гісторыі ўжо пачалі Валерый Цапкала і Віктар Бабарыка -- колішні дыпламат падчас сваёй прэс-канферэнцыі, а колішні банкір – у ходзе праграмы “Ідэя Х” на “Еўрарадыё.
Цапкала з Бабарыкам – прадстаўнікі не толькі адной генерацыі, але і падобныя ў поглядах на гісторыю краіны, прэзідэнтам якой кожны з іх імкнецца стаць (ці робіць выгляд, што імкнецца).
І першы і другі заклікаюць не зацыклівацца на мінуўшчыне. Калі Бабарыка, быццам таргуючыся на кірмашы, заяўляе: “Або мы думаем пра будучае, або баронім мінулае”; другі, быццам на свецкім прыёме, тлумачыць: “Нам трэба перавярнуць тую частку гісторыі. І не гаварыць, хто з кім быў…”.
Віктар Бабарыка не лічыць, каб “мы самі сябе за 500 гадоў ад каго вызвалялі” і пасміхаецца, калі чуе ў адным шэрагу прозвішча Кастуся Каліноўскага і “нацыянальна-вызваленчы рух”: “Вось Каліноўскі змагаўся за вызваленне, за якую нацыянальнасць?”
Беларускацэнтрызмам уяўленні Віктара Бабарыкі пра гісторыю не вылучаюцца.
Але хіба гэта чымсьці адрозніваецца ад таго, што мы ўжо маем?
Дзіўна толькі, чаму Віктару Бабарыку не прыгадалі пра нестатычнасць нацыятворчых працэсаў, ці як мінімум пра адзін з пароляў паўстанцаў з “Каго любіш? Люблю Беларусь! Дык узаемна!”, стварэнне Часовага ўрада ў Літве і Беларусі, паўстанцкія дакументы, у якіх прысутнічае зварот да беларусаў і ўзгадка пра Беларусь.
Няма беларускацэнтрызму і ў Валерыя Цапкалы з яго мантрамі пра “Дубаі” і “Сінгапуры”. Колішні дыпламат не проста апелюе да “культурнай блізкасці” і “шматвекавога ўзаемадзеяння” з Расіяй, ён сцвярджае, што “на ўзроўні псіхалагічных стэрэатыпаў мы не адчуваем розніцы з рускімі”.
Гэтыя словы больш бы пасавалі Аляксандру Лукашэнку з яго вызначэннем беларусаў як “рускіх са знакам якасці” .
Але Цапкала пайшоў нават далей за Лукашэнку, які заявіў у мінулым годзе, што для яго руская мова – гэта таксама нашая мова.
Спасылаючыся на постаці Францыска Скарыны і Сімяона Полацкага, ён выстаўляе прэтэнзію на ўсю рускую культурную спадчыну:
“Нашыя землі, беларусы ўнеслі больш істотны ўнёсак у развіццё рускай мовы, чым унесла Маскоўскае княства. Мы былі на франтлайне, мы ўзаемадзейнічалі з захадам, мы былі на мяжы паміж захадам і ўсходам, абсарбіравалі нейкія трэнды, праз сябе яго прапускалі і рухалі ў Маскоўскае княства…”.
Адрозненне паміж Бабарыкам і Цапкалам палягае хіба ў тым, што колішні дыпламат, кумірам для якога з’яўляецца Джордж Вашынгтон, прызнаецца, што айчынную гісторыю ведае не надта, а сусветную лепей, і гэта было абумоўлена яе прафесійнай запатрабаванасцю:
“Для дыпламата веданне гісторыі, сусветнай гісторыі справа неабходная”.
Каб пацвердзіць свае кампетэнцыі ў гэтай сферы, Цапкала заяўляе:
“Калі пад Вердэнам, не ўспамінаю, а ведаю дакладна з гісторыі, калі Бісмарк разбіў Напалеона ІІІ і ўзяў яго ў палон, французскага імператара і тады ён прамовіў фразу, якая мне моцна-моцна запомнілася. Ён сказаў, што вайну выйграў нямецкі настаўнік…”
Насамрэч ўзгаданыя словы належаць не Бісмарку, а прафесару Лейпцыгскага ўніверсітэта Оскару Пешэлю, былі сказаныя не падчас франка-прускай вайны, а падчас пруска-аўстрыйскай, і не пасля бітвы пад Вердэнам, а пасля бітвы пад Садовай ў 1866 годзе.
Такія дробязі маюць значэнне, калі прамаўляюцца вуснамі чалавека, які хоча ачоліць краіну. Мала сказаць, што ты збіраешся прымяняць досвед іншых краін, якія дасягнулі сусветнага поспеху. Трэба пераканаць народ, што ты сапраўды на гэта здольны. А без ведання гісторыі гэтага дакладна не атрымаецца.
