Ҳар бир дориларнинг қўлланмасида уларни сақлаш шароити (ёруғликдан ҳимоя, иссиқлик режими ва б.), яроқлилик муддати қайд этилган. Яроқлилик муддати ўтгандан сўнгчи? Шунчаки аҳлатларга қўшиб ташлаш керакми? Йўқ, аслида ундай эмас. Қуйида шу ҳақда...
АҚШда кўпчилик муддати ўтган дориларни аҳлатга эмас, ҳожатхонага тўкиш лозим деб ҳисоблашади. Бу ушбу йўналишда ўтказилган текширувлар натижасини эълон қилгунга қадар давом этган. Текширувларда шаҳар сувларида контрацептив гормонлар ва антидепрессантлар миқдори кўплиги аниқланган.
Россияда эса бундай эмас. Ўтказилган сўровномада 41% кишилар яроқлилик муддати ўтган дориларни аҳлат челакга ташлашини, 27% кишилар эса аҳлатга ташлаш мумкинлигини, малҳам ёки таблеткалар учун алоҳида контейнерлар бўлса зарар қилмаслигини, 21% қишилар аниқ жавобни билмаслигини, 11% кишилар врач ва фармацевтлардан сўрашини айтишган.
Шу муаммо бўйича АҚШда “Ортиқча медикаментлар куни” ўтказилган. Бунда муддати ўтган, ишлатилмайдиган дорилар йиғилган. Бир сутка давомида 180 тонна ортиқча препаратлар йиғилган. Бундай схема айрим Ғарб давлатларида ҳам бор.
Баъзи давлатларда эса яроқлилик муддати олти ой қолган препаратлар қадоғи бузилмаган ҳолда дорихона тарафидан қайта қабул қилинади. Текширувлардан сўнг ҳайрия фондлари ихтиёрига берилади. Бунда сақлаш учун алоҳида шароит талаб этмайдиган препаратлар қабул қилинади.
Кўпчилик дорининг муддати ўтгач, бўш таблетка (укол ёки порошок) бўлиб қолади, унинг зарари йўқ деб ҳисоблашади. Аслида ундай эмас. АҚШ армияларидаги заҳира препаратларни ўрганиш шуни кўрсатдики, муддатидан 15 йил ўтиб ҳам препаратларнинг 90% қисми у ёки бу даражада самарадорликни сақлаб қолар экан.
Тўғри сақланган таблеткалар ҳам ўз хусусиятларини узоқ вақт сақлаб қолади. Улардаги таъсир этувчи модда миқдори касалликни даволашга етмаса ҳам тупроқ ва сувни ифлослантириш учун етарли. Шу тариқа бактерияларда сезгирлик пасаяди, аллергик реакциялар ривожланади, ўсимликлар ва ҳайвонларга ёмон таъсир қилади.
Кўриб турганингиздек, Ғарбда бу тизим ташкил қилинган. Биздачи? Бундай вазиятда нима қилишимиз керак? Аҳлатга шунчаки ташлаш нотўғри бўлса, дорихоналар қайтиб қабул қилмаса...
Кераксиз таблеткалар, малҳамлар, эритмаларни қандай йўқотамиз?
🔘 Уй шароитида албатта аҳлат челакка ташлаймиз.
🔘 Бунинг учун уларни қадоғидан чиқаринг.
🔘 Таблеткаларни майдалаб, капсулаларни очиб, ичидаги дорисини чиқариб олинг (умуман, ҳар бир шаклдаги дориларни майдалаб юборинг).
🔘 Сўнг қопқоғи маҳкам ёпиладиган идишга (ёки банкага) солинг.
❗️ Ушбу аралашмани дори эканлиги билинмаслиги учун (бутун дориларни болалар ўйнаб қайта олиши ёки сотиш мақсадида нопок кишилар олиши мумкинлигини эътибордан қочирманг) мева қолдиқлари ёки бошқа майда аҳлатларни қўшиб юборинг.
🔘 Агар аралашмани солишга қопқоқли идиш топа олмасангиз, целофан идишга солиб, оғзини маҳкам беркитинг.
🔘 Устини скотч билан ўранг ва аҳлат пақирга ташлашингиз мумкин.
🔘 Агар сизнинг яшаш жойингизда олмахон ёки шунга ўхшаш ҳайвонлар бўлса, С витамини ҳидини йўқотиш учун аралашмага ўткир ҳидли нарса қўшинг. Аскорбин кислотанинг ҳиди кемирувчиларни тортади.
Айрим давлатларда (АҚШ ва Европа давлатларида) таблеткаларни майдалаш учун маҳсус тегирмончалар сотилади. Улардан дорихонага узоқ бўлган аҳоли фойдаланади.
Муаллиф: Якубжонов Ҳуршидбек
Манба: Ахборот хамкоримиз Pharmblog канали
Муаллиф фикри таҳририят нуқтаи назарига мос келмаслиги мумкин.