Инсонларга суньий тишларни қўйиш тўғрисида аниқ маълумотлар мавжуд.
4500 йил млд. аввал Мисрда яшаган Хефрез қабридан мурда ёнида ёғочдан ясалган тиш протези топилган. Қазилмалар шундан далолат берадики қадим замонларда тиш қаторларини тиклаш учун ҳайвон ва инсон тишларидан фойдаланишган.
Уйғониш даврининг (XV аср) 1517-1590 йилларда Париж шаҳрида яшаган, тиш даволаш соҳасида катта ишлар қилган Амбруаза Паре жарроҳ жуда машҳурдир. Қаттиқ танглай нуқсонларини (кемтикларини) обтураторлар билан тиклашдаги биринчи ихтиро унга таълуқлидир. Ўзакли тишларни яратиш ғояси ҳам Амбруаза Парега тегишли, кейинчалик Фошер бу ишларни мукаммаллаштирган.
Фошернинг чоп этган китобида тиш қаторлари аномалияларини ортопедик йўл билан даволаш фикрлари билдирилган. Олимлар тиш протезларини яратишда фил ва қорамол суягидан, олтиндан, маймун ва инсонларнинг табиий тишларидан фойдаланган. Фошер илк бора олтин қопламаларни ташқи юзасини оқ эмаль билан ёпишни таклиф этган. Шу фикрлари билан сунъий тишларни кўриниш жиҳатдан табиий тишлардан фарқ қилмаслик ғоясини сурган.
Бу борадаги изланишлар француз дорифуруши Дюшато билан хирург Дюбуа де Шеманлар томонидан сунъий қопламалар учун чинни ҳомашёлари таклиф қилинди. Бу фикрни илгари сурган италиялик Фонций 1808 йилда чиннидан ясалган сунъий қопламаларни метал тугмачалари (крампон) билан ишлаб чиқарди.
Годиернинг 1839 йилдаги каучукни вулканизациялаш ихтироси тиш протезлаш соҳаси ривожининг кейинги босқичидан далолат беради. Каучук олиб қўйилувчи протезлар базисини ясашда ишлтиладиган бўлди. Бунгача Пурман (1648-1721 й) ва Профф (1756 й.) жағлардаги мум ва сўрғучдан қолиплар олиш, ҳамда улардан гипс ёрдамида моделлар қуйишни таклиф этган эдилар.
1820 йилда Делабар қолиплар олиш учун қошиқлар ихтиро этди. Стенс кейинчалик ўзининг исми билан машҳур бўлган қолип олувчи хом ашёни таклиф этди. Функционал қолип олиш ғояси Шроттга тегишлидир. Энг содда биринчи гипсли артикулятор 1805 йилда Парижлик шифокор Гарио томонидан яратилди. Бу аппаратни 1865 йилда Бонвил мукаммаллаштирди.
Қопламаларнинг муаллифи бўлган Мутон 1764 йилда протезларни тишларга маҳкамлаш вазифасини ўтовчи кламмерларни қўллай бошлади. Француз Де Саран 1884 йилда тиш тож қисмларининг нуқсонларини қистирмалар билан тиклашни амалиётга олиб кирди.
1906 йилад Кармихаэль ярим қопламаларни олтиндан ясашни таклиф этди. Оледорф эса 1909 йилда қуйма қистирмаларни қўллади. Қуйма тиш протезлар ясашни усулини 1907 йилада Таггарт ишлаб чиқди.
Фармацевтика тармоғини ривожлантириш агентлиги Матбуот хизмати
Кўпроқ янгиликлар бизнинг @Uzpharm_agency telegram-каналида
Манзилимиз: 100084 Тошкент шаҳри, Чингиз Айтматов кўчаси, 1-А уй.
Телефон: (998 71) 203-81-81 (998 90) 3510166
Электрон манзил: farmagentlik@minzdrav.uz
Uzpharmagency расмий саҳифалари: