Ҳозирги кунда бутун дунёда тарқалган COVID-19 пандемияси инсоният олдида турган глобал ҳавфга айланиб улгурди. Ҳар қандай эпидемия ва пандемия ҳолатларида тиббий буюмларга бўлган талаб кескин кўтарилиб кетиши табиий жараён. Шу бугун трендга айланган тиббий ниқоблар ҳақида қизиқарли фактларни сизга улашмоқчимиз. Зероки, фойдаланиб юрганингиз ушбу ниқоблар тарихини билиш уни қай даражада аҳамиятли эканлигини англашга ёрдам беради.
XIV асрларда дастлабки тарқалиш нуқтаси мўғуллар ҳисобланган ва кейинчалик Европани “қабристон”га айлантирган вабо пандемияси нафақат Европа, балки дунё тарихидаги қора кунлар сифатида эсланади. Ўн миллионлаб инсонлар қирилиб кетган ва Европа тиббиёти қандай ачинарли аҳволда эканлиги кўриниб қолганди. Мисол тариқасида ўша давр табиблари ҳаммани ёппасига жамоат ҳожатҳоналарига боришга ундашган эди. Сабаб сифатида улар вабо бадбўй ҳиддан қўрқишини келтиришарди. Ҳа, ҳозир буни ўқиб кулишингиз аниқ. Лекин бу кулгили назария ҳозирги тиббий ниқоблар тарихини бошлаб берган.
XVII аср бошларига келиб франсуз шифокори Чарл Лори томонидан “вабо шифокорлари” номли маҳсус кийим яратилди.
Бу кийим палто, бутун юзни тўсиб турувчи қушнинг тумшуғига ўхшаш ниқобдан ва бош кийимдан иборат эди. Ниқобнинг кўз қисми шишадан ясалган ойна билан тўсилган бўлган.
Ниқобнинг тумшуқ қисми нега керак? Ўша қисмига табиблар доим кучли, бадбўй ҳид таратувчи саримсоқ пиёз, лаванда, камфора ва сирка кислота шимдирилган матолар солиб юришган. Ҳатто бу каби нарсалар топилмаган вақтлари хайвон гўнгларини солиб юришгани ҳам келтирилган. Сабаб ўша, вабо касаллиги кучли ва бадбўй ҳиддан қўрқишига ишонишган.
ХIX аср охирига келибгина бир-биридан беҳабар тарзда франсуз Пол Бержер ва поляк Ян Микулич-Радицискийлар томонидан ҳозирги тиббиёт ниқобларига ўхшаш кўринишдагилари фойдалана бошланган. Бу даврда микробиолог Карл Флюгге томонидан инсон сўлагида касаллик тарқатувчи микроорганизмлар аниқлангани ушбу иҳтироларга катта туртки бўлди.
1897-йил октябрида Пол Бержер ўзаро суҳбат, аксириш, йўталиш давомида сўлак ёрдамида касаллик тарқалишини асос қилиб, бурун ва оғизни тўсиб турувчи, тўртбурчак шаклдаги 6 қаватдан иборат стерилизация қилишга мўлжалланган ниқобдан фойдаланишни бошлаб беради. У ўз кузатишлари натижасида ниқобли шифокор беморларида ниқобдан фойдаланмаган шифокор беморларига қараганда инфекциялар камроқ учрашига ишонч ҳосил қилади.
Шу вақтнинг ўзида поляк жарроҳи Ян Микулич-Радициский операциялар давомида докали ниқоб ва биринчи бўлиб қўлқопдан фойдаланишни бошлаган эди.
1920-йилларга келиб бутун Европа шифокорлари орасида тиббиёт ниқобларидан фойдаланиш кенг тарқалиб улгурган эди. Оддий ҳалқ ичида илк маротаба “испан аёли” номи билан машҳур бўлган, Испанияда тарқалган грипп эпидемияси даври (1918-1919-йиллар) дагина тиббиёт ниқобларидан фойдаланиш бошланган. Кейинчалик Жаҳон урушларида кимёвий газлардан ҳимояланиш мақсадида ниқоблар кенг миқёсда аскарлар томонидан фойдаланилди.
Муаллиф: Темур Даврон
Манба: Aptekachi.uz
Фармацевтика тармоғини ривожлантириш агентлиги матбуот хизмати
Кўпроқ янгиликлар бизнинг @Uzpharm_agency telegram-каналида
“Uzpharmagency” телеграм каналида эълон қилинган материаллардан нусха кўчириш, тарқатиш ва бошқа шаклларда фойдаланишда каналимиз манба сифатида кўрсатилиши шарт!
Манзилимиз: 100084 Тошкент шаҳри, Чингиз Айтматов кўчаси, 1-А уй.
Телефон: (998 71) 203-81-81
Электрон манзил: farmagentlik@minzdrav.uz
Uzpharmagency расмий саҳифалари: