“Анталогія сучаснага беларускага верлібра”, укладальнік Георгій Барташ (2019 г.), 4,5/5
верлібр
вытыркаецца
няскладнай каркаснай канструкцыяй
над панэльнымі шэрагамі
сілаба-тонікі
⠀
Выдатныя радкі Марыі Мартысевіч, якія яскрава адлюстроўваюць сітуацыю ўспрымання верлібраў шараговым чытачом. Для беларускай літаратурнай прасторы такі верш дагэтуль крыху нязвыклы, хаця яго гісторыя ў нашай літаратуры налічвае ўжо каля стагоддзя.
⠀
Аўтараў, якія ствараюць верлібры, сапраўды шмат, але ж чытачы ўсё яшчэ ставяцца да такой паэзіі насцярожана. Мяркую па тым, як часта на працы сустракаю наведвальнікаў, якія гартаюць зборнікі сучасных беларускіх аўтараў са словамі: “Ха-ха, верш без рыфмы, пісалі б лепш прозай”. А калі ў вершы яшчэ і ўсе словы напісаныя з малой літары… Жорсткі ўдар пад дых аматарам “сапраўднай” паэзіі.
⠀
Марыя Мартысевіч добра пачынае працытаваны раней верш наступнымі словамі:
узяць і
паднасраць
беларускай сістэме
вершаскладання
⠀
Вельмі важна, што ў нас з’явілася гэтая ўнікальная кніга. Упершыню ў беларускай літаратуры пад адной вокладкай сабраліся самыя яркія аўтары верлібраў са сваімі творамі. 30 аўтараў і 90 іх вершаў. Таксама важна, што пры ўкладанні зборніка не абмінулі і рускамоўных творцаў. І калі большасць беларускамоўных паэтаў была мне знаёмая, то многія рускамоўныя верлібры сталі сапраўдным адкрыццём. Напрыклад, вершы Сабіны Брыло:
люди вокруг
не догадываются
что они вокруг
⠀
каждый думает
что он в центре
а другие вокруг.
Дарэчы, сам укладальнік анталогіі Георгій Барташ таксама ёсць у зборніку, і яго першы верш, які займае ўсяго старонку, расказвае кранальную лірычную гісторыю “У нас во дворе снимали кино”. І гэта сапраўды паэтычнае майстэрства — выкласці ў некалькіх радках цэлы свет, і ты нібыта бачыў гэтую гісторыю на свае вочы.
⠀
У зборніку ажно тры прадмовы, і ў першай Наста Грышчук трапна заўважае: “Што яднае анталогію верлібра, нудысцкі пляж і кабінет патолагаанатама? Гранічная аголенасць чалавечай натуры”. Калі ты не абмежаваны ямбамі, харэямі ды рыфмамі, то творчасць не спыніць. Менавіта таму аўтары гэтай анталогіі ў сваіх радках дзеляцца ўсім: назіраннямі, радасцямі і болем.
У другой прадмове Святлана Калядка прадстаўляе літаратуразнаўчы экскурс у гісторыю верлібра, каб чытачу не здавалася, што такі верш — сучасная прыдумка аўтараў, якім проста лянота рыфмаваць.
⠀
Завяршае парад прадмоў Ціхан Чарнякевіч сваімі кампліментамі кожнаму з аўтараў, прадстаўленаму ў кнізе.
⠀
Дзякуй анталогіі за тое, што адкрыла для мяне новыя таленавітыя імёны сучаснай беларускай паэзіі. Я вельмі спадзяюся, што калі вы хаця б трошкі цікавіцеся беларускай паэзіяй, то не абміняце гэты зборнік. Бо мяне засмучае, як мала пра яго гавораць.