15 сакавіка 2001 года самалёт Ту-154М з бартавым нумарам RA-85619 (рэйс 1206) авіякампаніі “Унукоўскія авіялініі”, выконваючы чартэрны рэйс па маршруце Стамбул - Масква па замове турыстычнай фірмы «Пан-Украіна» з 164 пасажырамі (па іншым дадзеным - 162 пасажыры) і 12 членамі экіпажа на борце, быў захоплены тэрарыстамі. У самалёце знаходзіліся дзве жыхаркі са Светлагорску: 19-гадовая Іна Кузьмянок і 21-гадовая Людміла Бондарава.
15 сакавіка 2001 года ў 14.57 самалёт Ту-154М з 164 пасажырамі і 12 членамі экіпажа выляцеў у Маскву з Стамбульскага аэрапорта імя Кемаля Атацюрка. Праз некалькі хвілін пасля ўзлёту, калі лайнер яшчэ набіраў вышыню, два тэрарысты, якія займалі месцы ў 7 шэрагу самалёта, ўсталі і накіраваліся ў бок кабіны пілотаў. Бортправаднікі Аляксандр Хромаў і Мікалай Дзмітрыеў, якім угоншчыкі прапанавалі перадаць экіпажу свае патрабаванні, паспрабавалі аказаць ім супраціў, у выніку чаго адзін з тэрарыстаў параніў Аляксандра Хромава завострываннем ў жывот, а Мікалай Дзмітрыеў здолеў уцячы ў кабіну пілотаў і папярэдзіць лётны экіпаж аб небяспецы. Засцерагальнік замка дзвярэй пілотаў кабіны быў няспраўны, таму, каб не дапусціць пранікнення тэрарыстаў у кабіну, усе 22 гадзіны наступнага знаходжання экіпажа ў самалёце лётчыкі (у асноўным бортінжынер Андрэй Гусельнікаў) па чарзе прытрымлівалі дзвярную ручку рукамі.
Тры тэрарысты загадалі пасажырам заставацца на сваіх месцах і не рабіць спробаў супраціву, у адваротным выпадку пагражалі выбухам бомбы. Пры гэтым было абвешчана, што бомба знаходзіцца ў чацвёртага тэрарыста (у рэальнасці яго не існавала), які сядзеў сярод пасажыраў у салоне. Бандыты ўзламалі шафку з супрацьпажарным інвентаром самалёта і ўзброіліся дзьвума невялікімі сякеркамі. Таксама яны ўзброіліся нажамі з бартавой кухні. Угоншчыкі звязаліся з пілотамі па тэлефоне ўнутранай сувязі і запатрабавалі забяспечыць ім доступ у кабіну. Экіпаж перадаў на зямлю сігнал трывогі і паспрабаваў вярнуцца і зрабіць аварыйную пасадку ў аэрапорце Стамбула, знізіўшыся на 400 метраў, аднак заход на пасадку зрабіць не атрымалася, так як тэрарысты заўважылі дадзены манеўр і прыгразілі выбухам. Крыху пазней тэрарысты запатрабавалі накіраваць самалёт у Саудаўскую Аравію або Аб'яднаныя Арабскія Эміраты [3].
На борце самалёта знаходзіліся дзве жыхаркі Светлагорска: Іна Кузьмянок і Людміла Бондарава.
Іна: “Выляцелі нармальна. Мы з Людай Бондаравай сядзелі ў другім салоне. Праз пэўны час я звярнула ўвагу на аднаго хлопца на выгляд 18 год. Ён стаяў паміж першым і другім салонамі, у вусе – штосьці накшталт навушніка ад плэера. Стаіць і ўвесь час фіранкі ў наш салон то адкрые, то закрые – і так некалькі разоў. Я Людміле і кажу жартам: “Глядзі, Люда, тэрарыст стаіць”. А яна мне ў адказ: “Ой, не кажы лухты, тэрарыста знайшла”. Ляцім далей, а праз пяць хвілін па громкай сувязі аб’яўляюць, што наш самалёт захоплены тэрарыстамі, і ўсіх пасажыраў просяць весці сабе спакойна. Называецца, пажартавала. У першы час ніхто нічога не зразумеў: які захоп, якія тэрарысты, бо не было ні крыкаў, ні стрэлаў. Ва ўсякім выпадку у нас у другім салоне ўсё было ціха” [1].
Людміла: “Пра змяненне курсу мы даведаліся па громкай сувязі. Літаральна праз некалькі хвілін пасля ўзлёту ў самалёце паведамілі, што мы ляцім у Саудаўскую Аравію. Я не прыдала гэтаму асаблівага значэння: ці мала па якой прычыне могуць змяніць курс. Аднак у хуткім часе ў другім салоне, дзе знаходзіліся мы з Інай, прайшла пагалоска: “Самалёт захоплены!”. Я падумала, што гэта чыйсьці неразумны жарт, але хутка пабачыла за фіранкай маладога хлопца гадоў 16-18, які ўвесь час размаўляў па тэлефоне” [2].
Іна: “Калі нам аб’явілі, што мы ляцім у Саудаўскую Аравію, людзі пачалі абурацца тым, што змянілі курс. І вось тады мы сапраўды паверылі, што гэта не жарт, і ўсё вельмі сур’ёзна. Сам палёт праходзіў спакойна. Яны, тэрарысты, нам не пагражалі. А пасажыры – амаль усе – чамусьці раптам захацелі ў патрэбнік. Але хадзіць туды нам дазволілі па аднаму.У гэтага хлопца, які сачыў за нашым салонам, у руках з’явіўся нож, і ён пастаянна ім матляў, тыкаў у твар таму, хто хацеў узняцца з крэсла.
Мы спачатку не ведалі, колькі іх было ў самалёце. Потым сцюардэса паведаміла, што яны ўтраіх: “наш”, яшчэ адзін малады і стары. Яны забаранілі нават сцюардэсам рухацца па салону, забаранілі нас страваваць. Тут мы ўжо не вытрымалі, усе агулам закрычалі: “Хацім есці!”. І тады яны дазволілі даць усім ежы” [1].
У 18.20 угнаны самалёт прызямліўся ў аэрапорце саудаўскага горада Мядзіна. Праз пэўны час у салоне пачалося сапраўднае пекла: адключылі вентыляцыю і пасажыры сталі задыхацца ў 50-градусным аравійскім пекле. Многім стала кепска, людзі нерваваліся, пачалася бегатня.
Іна: “Я не ведаю, колькі часу прайшло з таго маманту, як нас захапілі.Ніхто, па-мойму, на гадзіннік не глядзеў – усім было не да гэтага. Здавалася прайшла вечнасць.
Прыземліліся ў Саудаўскай Аравіі. У нашым салоне ад невыноснай спякоты пачалося сапраўднае пекла. Ад недахопу кіслароду няма чым было дыхаць, усе дзверы ў салоне былі зачынены, а на вуліцы спякота – як нам потым сказалі – пад пяцьдзясят градусаў. Людзі пачалі задыхацца, многім стала кепска. Я сама страчвала прытомнасць двойчы. А Люда побач увесь час штурхала мяне: “Інка, не спі, не спі, а то памрэш”. Бачачы такое, тэрарысты выпусцілі партыю закладнікаў. Потым мы даведаліся, што некаторыя збеглі праз люк” [1].
Пазней стане вядома, што 20 чалавек тэрарысты адпусцілі,15-ці мужчынам-туркам удалося збегчы праз люк у хвасце самалёта[3].
Людміла: “Пасля гэтага тэрарысты па-сапраўднаму раззлаваліся. Яны сталі пагражаць узарваць самалёт, калі пасажыры не супакояцца. У хуткім часе нас з Інай перавялі ў першы салон” [2].
Іна: “Калі мне стала зноў кепска, нас, як і некаторых пасажыраў, перавялі ў першы салон. Там былі адчынены дзверы, дыхаць было лягчэй. Менавіта тады я і ўбачыла яшчэ дваіх тэрарыстаў. У руках у іх былі сякеркі, яны ўзялі іх прама ў самалёце. Калі нехта з пасажыраў выказваў незадавальненне, то яны крычалі: “Заткніцеся, а то зараз узарвем самалёт”. У іх быццам была бомба ў салоне, пазней аказалася, што ніякай бомбы не было, проста пужалі. У нас некалькі мужчын усталі і хацелі даць па галаве “нашаму” бандыту, але сцюардэса закрычала на іх: “Сядзьце, а то зараз пачнуць усіх секчы!”. Яны і селі. А той, малады, закрычаў: “Усім сесці, а то бомбу выбухну!” [1].
Пазней высветлілася, што ўгоншчыкі самалёта – чачэнцы сям’я Арсаевых. Іх патрабаванні: спыніць баявыя дзеянні ў Чачні. Угоншчыкам перадалі рацыю, каб весці перамовы з уладамі Саудаўскай Аравіі.
Па словах Людмілы Бондаравай, тэрарысты даволі някепска ставіліся да захопленых людзей: не білі, не здзекаваліся, толькі ўвесь час казалі: “Сідзіце ціха, а то самалёт выбухнем”. Калі многім стала кепска пераносіць спякоту, чачэнцы адпусцілі сталых людзей, цяжарных жанчын і маці з дзецьмі. Адна са сцюардэс па імені Святлана пераканала чачэнцаў адчыніць дзверы самалёта, каб у салон ішло паветра. Хутка ў самалёт даставілі ваду, сокі, булачкі, многіх пасажыраў выпускалі на трап пакурыць[2].
Іна: “Усю ноч прасядзелі ў самалёце. Перамовы ішлі, і мы гэта чулі ўрыўкамі. Яны ўвесь час патрабавалі дазапраўкі самалёта палівам” [1].
16 сакавіка. 10.51 становіцца вядомы намер угоншчыкаў выляцець у Афганістан.
Людміла: “Чарговы крызіс пачаўся, калі збег яшчэ адзін турак. Чачэнцы раззлаваліся, закрылі ўсе люкі і сталі патрабаваць па рацыі заправіць самалёт. Відавочна, што яны збіраліся накіравацца ў Афганістан. Я прысцягнулася да крэсла і сядзела спакойна – што будзе, тое будзе. Жыла адной думкай: “Няўжо я не ўбачу сваю дачурку Дашаньку?” Шмат хто з пасажыраў маліліся. Праз некалікі хвілін двое тэрарыстаў пачалі грукаць у кабіну пілотаў. Мы спадзяваліся, што пілоты ўсё яшчэ там, так як раз’юшаныя чачэнцы крычалі: “Калі пілотаў там няма, мы будзем вас секчы!” [2].
Іна: “Усю раніцу тэрарысты крычалі лётчыкам, каб тыя запускалі рухавікі самалёта і ўзляталі. Потым сталі ламіцца да іх у дзеры: “Калі праз хвіліну не ўзляціце – выбухнем самалёт!” А пілоты маўчалі. Мы ўсе страшна спужаліся ў той момант, напружанне было высокае. Сталі прасіць сцюардэсу, каб яна пагаварыла с пілотамі, мы спадзяваліся, што яны яе паслухаюць. Нашы лётчыкі адказалі, што на ўзлётнай паласе стаіць машына, і самалёт проста не можа ўзляцець, разаб’ецца. Тэрарысты закрычалі, каб прыбралі машыну. Яны ўжо пачалі лічыць секунды: “Вам засталося 30 секундаў”. Пілоты спачатку запусцілі рухавікі, а потым, калі іх заглушылі, бандыты, відавочна, зразумелі штосьці, пачалі адчуваць няладнае. І ўжо ў іх пачалася істэрыка. Яны пачалі з усяе сілы секчы дзверы ў кабіну пілотаў” [1].
Па ўспамінах Людмілы Бондаравай, праламіўшы дзверы ў кабіну пілотаў, бандыты зніклі за ёй. Сцюардэса Святлана, жадаючы праверыць, што там адбываецца, накіравалася была да кабіны пілотаў, але тут жа павярнулася назад і закрычала: “Усе назад! Кладзіцеся на падлогу!” Спецпрыз Саудаўскай Аравіі пачаў штурм расійскага авіялайнера[2].
16 сакавіка. 12.15 саудаўскі спецпрыз пачынае аперыцыю па вызваленні закладнікаў самалёта.
Людміла: “ Гэта быў сапраўдны жах! Не памятаючы сябе, я выбралася з крэсла і пабегла. Не ведаю, хто страляў, але я на яве пачула, як нада мной праляцеда некалькі куль. Пазней я пабачыла, што па безабаронным людзям страляў саудаўскі спецпрыз. Напэўна патрапілі бы і ў мяне, але ў гэты момант мужчына, які бяжаў па салоне наперадзі мяне, упаў, і я спатыкнуўшыся, звалілася побач, забілася пад крэсла. Непадалёк ад мяне застрэлілі маладога мужчыну – куля трапіла яму ў пах. Некалькі разоў я губляла прытомнасць. Нават калі спецпрызавец у касцы выводзіў мяне з салона, я была яшчэ ў шокавым стане”.
Па словах Людмілы, ад кулі спецпрыза ў першыя ж секунды штурму загінуў старэйшы тэрарыст-чачэнец, другая куля трапіла ў сцюардэсу Юлю[2].
Іна: “Калі тэрарысты ўжа амаль пасеклі дзверы, яна раптам адчынілася, і ўскочыў жаўнер, за ім другі… Пачалася страляніна па ўсім салоне. Старэйшага чачэнца забілі адразу стрэлам ва ўпор, а маладых проста выкінулі з самалёта. Салдаты стралялі і крычалі “даўн, даўн – усім уніз!” У гэты час і забілі сцюардэсу Юлію Фаміну – яна проста не паспела ўпасці. А Люда пабегла па салону, але калі пачула стрэлы, упала пад крэсла. Побач з ёй упаў турак. Куля трапіла ў яго – і насмерць.
Калі ўсе выбеглі з самалёта, салдаты пачалі абшукваць мужчын, жанчын не чапалі. Нас завезлі ў будынак аэрапорта, аказалі першую медычную дапамогу, адтуль адправілі ў гасцініцу. Многія з пасажыраў былі басанож, без верхняга адзення: распраналіся, калі ў другім салоне не было чым дыхаць. Арабы ў гасцініцы да нас паставіліся ўважліва, любое жаданне выканалі па першай просьбе. Ноч пераначавалі, а раніцай адправілі ў аэрапорт – і на Маскву, а адтуль – дадому… Ніколі не думала, што калі-небудзь апынуся ў такой сітуацыі, але давялося нават закладніцай пабыць” [1].
Людміла: “Я ніяк не магла выйсці з шокавага стану. Памятаю, ляцелі у самалёце ў Маскву, у аэрапорце нас сустрэлі прадстаўнікі беларускага пасольства. Потым каля 5 гадзін з намі гутарылі супрацоўнікі расійскага ФСБ. Гэты момант я ўспамінала як сон”.
Ад перажыванняў страшных сутак Людміла пасівела[2].
Ірына Сцяпанаўна, маці Інны Кузьмянок: “Я навіны не глядзела, пра захоп самалёта тэрарыстамі нічога не чула. У ноч з 15 на 16 сакавіка да мяне прыйшлі з міліцыі і паведамілі, што Іна знаходзіцца ў захопленым самалёце. Як токам у сэрца… Усю ноч на пігульках трымалася, а раніцай - адразу навіны глядзець па ўсім тэлеканалам. Я, калі шчыра, і не памятаю, у якім была стане, усё аўтаматычна рабіла. Усе мяне супакойваюць, а я не магу… Патэлефанавала ў аэрапорт “Унукава”. Там мне паведамілі, што камп’ютар спісы выдаў не да канца, і Іны ў гэтым спісе няма. Тэлефаную па “гарачую лініі” на “Рускае радыё”. Яны пацвердзілі, што у ліку пасажыраў мая дачка, сярод адпушчаных закладнікаў яе няма. Я ад тэлевізара не адыходзіла, але інфармацыя была бедная, з яе амаль нічога немагчыма было зразумець… І толькі калі Іна патэлефанавала з Саудаўскай Аравіі і сказала, што жывая, я крыху супакоілася. Я цяпер разумею, якія пачуцці выпрабоўваюць чалавека, чыі родныя трапляюць у такія сітуацыі” [2].
Як высвятлілася пазней тэрарыстамі, якія захапілі самалёт Ту-154М, з’яўляліся 42-гадовы Суп'ян Арсаеў - кіраўнік тэрарыстаў, інвалід першай групы, брат былога міністра шарыяцкай дзяржаўнай бяспекі Ічкерыі Асламбека Арсаева; 19-гадовы Дэні (Дзяніс) Магамедзаеў - сын Суп'яна Арсаева (насіў прозвішча маці) і 16-гадовы Ірысхан Арсаеў - сын Суп'яна Арсаева.
Сярод пасажыраў знаходзілася яшчэ да 5 саўдзельнікаў тэрарыстаў. Яны не прымалі актыўнага ўдзелу ў захопе самалёта, аднак ажыццяўлялі назіранне за ходам тэрарыстычнай атакі. У прыватнасці, на борце самалёта прысутнічаў чалавек, пасля апазнаны як турэцкі тэрарыст Эртан Джушкун, які браў удзел у захопе расійскага парома «Аўразія» ў 1996 годзе. Па сцвярджэнні прадстаўнікоў расійскіх спецслужбаў, да арганізацыі ўгону самалёта маглі быць датычныя турэцкія спэцслужбы.
У выніку вызвалення пасажыраў былі забіты тэрарыст Суп'ян Арсаеў, турак Гюрзэль Камбала (ад выпадковай кулі), сцюардэса Юлія Фаміна (яна адчыніла дзверы самалёта, а спецпрызавец выстрэліў). Невялікія раненні рук атрымалі бортінжынер Андрэй Гусельнікаў і камандзір экіпажа Мікалай Вінаградаў, калі пакідалі кабіну пілотаў. Таксама ад кулі сваіх калег загінуў адзін са спецпрызаўцаў Саудаўскай Аравіі[3]. Траўмы і пераломы атрымалі туркі, якія збеглі з самалёта, выскокваючы з чатырохметровай вышыні на бетон з аварыйнага люка хваста самалёта.
Віктар Раманцоў. 28.11.2019
Публікуецца ўпершыню. Спасылка на аўтара і матэрыял абавязковая.
Крыніцы:
1. Николай Поседько. Заложники рейса 1206// Регион-вести. –2001. – 22 сакавіка. – C.1,4.
2. Террористы кричали: «Мы будем вас рубить!»//Ранак-плюс. – 2001. – 22–29 марта. – С.1.
3. ВикипедиЯ. Свободная энциклопедия. Угон самолёта Ту-154 в Саудовскую Аравию (2001). [Электронны рэсурс]. — Доступ праз Інтэрнэт: https://ru.wikipedia.org/wiki/Угон_самолёта_Ту-154_в_Саудовскую_Аравию_(2001) — Дата доступу: 29.11.2019.