Халыҡ яңы өмөттәр бағлап 2021 йылды ҡаршы алды, күптәр рәхәтләнеп ял итеү форсаты биргән оҙайлы ҡышҡы каникулға алдан уҡ пландар ҡорҙо. Әммә тормоштоң үҙе кеүек кешеләр ҙә, уларҙың йәшәү рәүеше лә, маҡсаттары һәм көнкүреш шарттары ла төрлө. Үкенескә ҡаршы, тап ошо осорҙа ғаиләләрҙә янъялдар, көнкүрештә янғындар, алкоголь менән ағыуланып йәки туңып үлеүселәр һаны арта. Шуға күрә халыҡтың ғүмере, һаулығы, именлеге өсөн яуаплы хеҙмәттәргә оҙайлы байрам көндәре, киреһенсә, тынғыһыҙ мәлгә әйләнә.
Эш нисек башлана?
Календарҙа – 4 ғинуар. Эш сәфәре Әбйәлил районына илтте. Маҡсат – район етәкселеге тарафынан ауыр тормош хәлендә ҡалған ғаиләләр, ярҙамға мохтаж яңғыҙаҡтар менән алып барылған тәжрибә менән танышыу.
Иң тәүҙә район хакимиәте башлығы Илдар Таһир улы Нафиҡов менән уҙған йыл йомғаҡтары, алдағы көндәргә уй-ниәттәр тураһында әңгәмә ҡорҙоҡ. Әйткәндәй, барыбыҙ өсөн дә ҡатмарлы ғына булған 2020 йылды әбйәлилдәр ярайһы уҡ яҡшы һөҙөмтәләр менән тамамлауға өлгәшкән. Алдан күҙаллауҙарға ярашлы, райондың бюджет килеме 1591 миллион һум тәшкил иткән, шуның 484,6 миллион һумы, йәғни 30,4 проценты, райондың үҙ көсө менән табылған килем өлөшөнә тура килә. Был йүнәлеш буйынса планды 30 проценттан ашыуға арттырып үтәүгә өлгәшкәндәр. Башҡа күрһәткестәр ҙә яҡшы ғына.
Артабан һүҙебеҙ сәфәрҙең төп маҡсатына – ауыр тормош хәлендәге ғаиләләрҙең, яңғыҙаҡтарҙың проблемаларына ялғанды. Был йүнәлештәге эш (уны хатта айырым проект тип әйтергә лә мөмкиндер) өсөнсө йыл алып барыла.
– 2018 йылда хакимиәт башлығы итеп тәғәйенләнгәс, етәксе булараҡ, мин тыуған районым, яҡташтарым өсөн нимәләр эшләй алам, нимәләргә иғтибар итергә тейешмен, тип уйландым. Һәм үҙем өсөн өҫтөнлөклө йүнәлештәрҙе билдәләнем. Шуларҙың береһе ауыр тормош хәлендә ҡалған кешеләргә ярҙам итеү, яҙмыш тарафынан ҡағылып-һуғылғандарҙың күпмелер өлөшөн булһа ла дөрөҫ юлға баҫтырыу, эскелектән арындырыу, үҙ-үҙенә ҡул һалып ҡыйылған ғүмерҙәр, тарҡалған ғаиләләр һанын кәметеү теләгенә бәйле ине, – тип һүҙ башланы Илдар Таһир улы.
Эште нимәнән башлап ебәрәләр? Иң тәүҙә район үҙәге Асҡарҙа һәм ауылдарҙа йәшәгән, балаларына тейешле тәрбиә бирмәгән, эскелек менән мауыҡҡан ғаиләләрҙең йәки яңғыҙ йәшәп, даими контролгә мохтаж кешеләрҙең исемлеге төҙөлә. Унда 573 ғаилә индерелә. “Ғаилә” тип шартлы рәүештә әйтергә кәрәктер, сөнки араларында яңғыҙаҡтар ҙа байтаҡ. Райондағы 15 ауыл биләмәһенә хакимиәт башлығының урынбаҫарҙары, бүлек начальниктары куратор итеп тәғәйенләнә, шулай уҡ район Советы депутаттары йәлеп ителә. Ә урындарҙа эште ойоштороу ауыл биләмәһе хакимиәттәре башлыҡтарына йөкмәтелә. Һәр ғаиләгә алдынғы ҡарашлы халыҡ вәкилдәре – ауыл хакимиәте белгестәре, мәҙәниәт йорто мөдирҙәре, фельдшерҙар, ҡатын-ҡыҙҙар советы ағзалары, ағинәйҙәр хәрәкәте әүҙемселәре, алдынғы йәштәр, күршеләр араһынан яуаплы кеше беркетелә. Ойоштороу штабы “Бер ғаиләгә – бер яуаплы кеше” тигән алым менән эш итә, әммә әүҙемселәр араһында дүрт-биш ғаиләне үҙ хәстәренә алғандар ҙа бар. Улар көн һайын, әлеге ише байрам осорҙарында хатта көнөнә ике тапҡыр – иртәнсәк һәм кискеһен был ғаиләләрҙең хәлен белешә: атай-әсәй айыҡмы, балалар именме, ашарҙарына бармы, өй йылымы, яғырға утын етәме... Мейестәрҙең, электр ҡорамалдарының төҙөклөгө лә иғтибар үҙәгендә тотола. Хәл-торош шунда уҡ кураторҙарға еткерелә, социаль селтәрҙәрҙә (был осраҡта – whatsapp) булдырылған төркөмдәргә һалына, һәр ғаиләнең, яңғыҙаҡ кешенең хәле махсус карточкаға теркәлә. Берәй проблема, ғәҙәттән тыш хәл килеп тыуған осраҡта, мәсьәлә район хакимиәте башлығы үткәргән кәңәшмәгә сығарыла һәм тиҙ арала уны хәл итеү юлдары барлана.
Кемгәлер – ял, кемгәлер – яуаплы осор
Иртәнге сәғәт 10. Район хакимиәте башлығы Илдар Нафиҡов сираттағы эш кәңәшмәһен башлай. 4 ғинуарға ҡарата дөйөм хәл-торош – һаулыҡ һаҡлау өлкәһе, янғын хәүефһеҙлеге, урамдарҙы ҡарҙан таҙартыу, каникул осоронда үткәрелгән сараларға ҡағылышлы мәғлүмәттәр тыңланғандан һуң, һүҙ әлеге исемлектә торған ғаиләләргә бәйле эшкә ялғанды. Кисәге көндә кемдең биләмәһендә ниндәй хәлдәр теркәлгән, бөгөнгә ниндәй пландар билдәләнгән, иғтибарҙы айырыуса кемдәргә йүнәлтергә һ.б.
Бер сәғәт самаһы дауам иткән кәңәшмәнән һуң район хакимиәтенең социаль үҫеш буйынса бүлек начальнигы Артур Рәил улы Дәүләтбаев менән Асҡар ауылының уның ҡарамағындағы биләмәһенә юлланабыҙ. Әйткәндәй, район халҡының дүрттән бер өлөшө тупланған, йәғни 12,5 мең кеше йәшәгән Асҡар дүрт өлөшкә бүленеп, һәр биләмәгә айырым куратор беркетелгән. Беҙгә ауыл хакимиәте белгестәре Гүзәл Борханова менән Эльвира Садиҡова ла ҡушылды. Ҡыҙҙарҙың икеһе лә дүртешәр ғаилә өсөн яуаплы.
Иң тәүҙә шәхси йортта йәшәгән Гөлназ һәм Рауилдың* ғаиләһенә юлланабыҙ. Бында дүрт бала тәрбиәләнә. Алты кешенән торған ғаилә өсөн йорт, әлбиттә, бәләкәй һәм иҫке. Ихата эсендә яңы йорт күтәргәндәр, хужалар алдында уны төҙөп бөтөү бурысы тора. Хужабикә хәлдәренең яҡшы булыуы, әле төшкөлөккә ашарға әҙерләп йөрөүе хаҡында белдерҙе.
Урамға сыҡҡас, был ғаилә өсөн яуаплы Гүзәлдән: “Көн һайын килеп, хәлдәре менән ҡыҙыҡһыныуығыҙҙы нисек ҡабул итәләр, ҡуҙғып китмәйҙәрме?” – тип һорайым. “Юҡ, беҙ улар өсөн үҙ кешегә әйләнеп бөткәнбеҙ инде. Уның ҡарауы, исемлеккә индереп, контролгә алғаны бирле, был ғаиләлә оҙайлы эскелек осраҡтары кәмене”, – тип яуапланы ул.
Артабан дөйөм ятаҡҡа юлландыҡ. Өс бала әсәһе Зилә өйҙә булмай сыҡты. Ишекте биш йәшлек ҡыҙ асты ла: “Әсәйем бер кемде лә индермәҫкә ҡушты”, – тип ҡап-ҡара күҙҙәрен мөлдөрәтеп, ҡурҡып ҡына ҡараны. 12 квадрат метр майҙанлы бүлмәлә – дүрт, Өфөлә эшләп йөрөгән гражданлыҡ никахындағы ир ҡайтһа – биш кеше йәшәй. Йыйыштырылмаған бүлмәне байҡағандан һуң: “Бәпәйегеҙ ҡайҙа?” – тип һорай Гүзәл. “Бына ята”, – тип төртөп күрһәткәс кенә, тотош ғаилә өсөн йоҡо урыны булған диванда йоҡлап ятҡан бер йәшлек сабыйҙы абайлайбыҙ. Беҙҙең килеүҙе хәбәр иттеләрме икән, балаларҙың әсәһе ашығып ҡайтып инде. Аҡланған төҫлө: “Йомош менән генә сыҡҡайным”, – тип ҡат-ҡат ҡабатланы. “Эсмәнем, айныҡмын”, – тип тә өҫтәне.
Зилә был бүлмәне “Әсәлек капиталы”на һатып алған. “Өс бала менән бигерәк тар бит”, тиеүемә: “Башҡаһына хәлем етмәне, ярҙам итер кешем юҡ”, – тине.
– Балаларығыҙға пособиелар, алимент юлланығыҙмы?
– Пособие алам, әммә ул ғына аҡсаны еткереп булмай... Алимент юлламағанмын. Өлкән улымдың атаһынан имен ҡотолғаныма шөкөр тием. Был ике бәләкәйенең атаһы һирәк-һаяҡ аҡса менән ярҙам итә. Яңыраҡ биш мең һум биргәйне, электр плитәһе, аҙыҡ-түлек һатып алдым.
– Бүлмәгеҙҙе аҙыраҡ тәртипкә килтерергә кәрәктер бит...
– Эйе, обой йәбештерә башлағайным, бөтә алманым, – тип аҡса юҡлыҡҡа, балаһы бәләкәй булыуға һылтанды Зилә. Обой йәбештереүҙән алда түшәк-ҡаралтыны, иҙәнде йыуып, өҫтәлде йыйыштырыуҙы күҙ уңында тотоуымды әйтеп торманым инде. Ике һүҙҙең берендә “аҡса етмәй” тип зарланған, әммә һәр уңайлы осраҡта эсергә әмәл тапҡан Зилә, ҡатын-ҡыҙ булараҡ, теләһә, ошо бәләкәй генә бүлмәне лә гөл кеүек итеп ҡуйыуға һәләтле булыуын күптән онотҡан, күрәһең...
Ошоноң ише икенсе бүлмәлә дүрт балалы яңғыҙ ҡатын йәшәй. “Әсәйем айыҡ, эшкә китте”, – тип яуапланы үҫмер улы. “Эшкә урынлашҡаны бирле эсеүен туҡтатты”, – тип хәлгә асыҡлыҡ индерҙе Гүзәл.
Яңғыҙаҡтар ҙа иғтибар үҙәгендә
Ошондай уҡ икенсе ятаҡта йәшәгән Морат ағай Афған һуғышын үткән яугир-интернационалист булып сыҡты. “Бүлмәңде тәртипкә килтергәнһең икән”, – тине барып инеү менән әлеге биләмәнең кураторы Артур Рәил улы. “Эйе, кисә һеҙ килеп киткәс тә, сүп-сарҙы түгеп, иҙәнде йыуып алдым”, – тип яуапланы ир. Уның бер аяғы аҡһай, таяҡҡа таянып йөрөй.
– Афғанстанда алған ярамы әллә? – тип ҡыҙыҡһынам.
– Юҡ. Шул эскелек бәләһе инде. Тубыҡты йәрәхәтләнем, өс операция үткәрҙем.
– Инвалидлыҡ юлламанығыҙмы?
– Юлларға ине лә ул, паспортымды юғалтҡанмын.
– Ә ниндәй килемгә йәшәйһегеҙ?
– Апайым ярҙам итә. Был бүлмә лә уныҡы. Хәрби пособие алам, тик уның суммаһы бәләкәй, ошо бүлмә өсөн түләүгә китеп тора.
– Эшләргә теләгегеҙ юҡмы?
– Яңы паспорт юллай башланым. Хәлемдән килгәндәй эш булһа, теләк бар...
Артур Рәил улы паспорт юллау, эш мәсьәләһен контролгә аласаҡтарын, мөмкин булғанса ярҙам итергә тырышасаҡтарын белдерҙе.
Артабан юлыбыҙ Ҡужан ауылына илтте. Бында беҙҙе Салауат һәм Ҡужан ауылдарын хеҙмәтләндергән фельдшер Резеда Ишбулды ҡыҙы Ишкилдина көтә ине. Юл ыңғай ул былтырғы йылдың сентябрендә Салауат ауылында бөтә уңайлыҡтары булған өр-яңы фельдшер-акушерлыҡ пунктының асылыуы, ике тиҫтә йыл ғүмерен бағышлаған эшен яратып башҡарыуы тураһында һөйләне. Төп хеҙмәтенән тыш, Резеда Ишбулды ҡыҙы Ҡужан һәм Салауат ауылдарындағы бер нисә ғаиләне үҙ яуаплылығына алған.
Әсәйҙәр – дауаханала, балалар – лагерҙа
Район хакимиәтенең ҡарары менән ҡышҡы каникул осоронда “Ирәндек” балалар ял лагеры ваҡытлыса асылған. Бында Яңы йыл һылтауы менән оҙайлы эскелеккә бирелгән ғаиләләрҙең балалары урынлаштырылған. Иң тәүҙә балаларын ташлап, билдәһеҙ йүнәлештә сығып киткән (асыҡланыуынса, күрше Магнитогорск ҡалаһына юлланған) әсәнең дүрт балаһы алып киленгән. Әммә улар, медицина ярҙамына мохтаж булыу сәбәпле, дауаханаға оҙатылған.
Беҙ барғанда бында биш бала бар ине. Дүртәүһе – шулай уҡ бер туғандар. Уларҙы тәүлек әйләнәһенә өс педагог-тәрбиәсе алмашлап ҡарай, шөғөлләнә. Балалар көнөнә биш тапҡыр туҡлана. Бүлмәләр йылы, яҡты. Яҙмыш тарафынан ҡыйырһытылған бәләкәстәр өсөн бөтә шарттар булдырылған.
– Балаларға иғтибар етмәгәне һиҙелә. Һәр береһе менән йәшенә ҡарап шөғөлләнәбеҙ, – ти тәжрибәле тәрбиәсе Әлиә Вәхит ҡыҙы Сәйетғәлина. Өс кенә йәшлек Дамир ике көн эсендә уға шул тиклем өйрәнгән, хатта ҡулынан төшмәй.
Был балаларҙың әсәйҙәре район дауаханаһының наркология бүлегенә дауаланыуға һалынған. Улар янына ла инеп сығырға ҡарар иттек. “Әле беҙҙә туғыҙ кеше – биш ир-егет, дүрт ҡатын-ҡыҙ дауаланыу курсы үтә. Яңы йыл ише оҙайлы байрам осоро беҙҙең өсөн дә мәшәҡәтле мәл ул”, – ти бүлексәнең өлкән шәфҡәт туташы Гөлсәсәк Мәһәҙиева.
Дүрт бала әсәһе Гөлназ балаларын яңғыҙы тәрбиәләй. “Былтыр ғинуар айында ла ошо бүлексәлә дауаланып сыҡҡайным. Яңы йыл тип эсә башланым да ҡуйҙым шул. Туҡтай алмағас, алып килделәр. Эсмәҫкә кәрәк икәнен аңлайым да бит...” – тип һөйләне ул хәлен.
42 йәшлек Алинаның да тормош юлы ябайҙан түгел. “Туғандарым иремде баштан уҡ яратманы, айырылырға мәжбүр иттеләр. Яңғыҙ ҡалғас, йәнем көйөп эсә башланым. Бер генә бөртөк балам бар. Дауаланмаһаң, әсәлек хоҡуғынан мәхрүм итәбеҙ тип әйткәстәр, килдем”, – тине ҡатын.
Белгестәр ҡатын-ҡыҙ алкоголизмының күпкә ҡатмарлы күренеш булыуын, уларға был бәйлелектән ҡотолоу ауыр бирелеүен билдәләй. Был осраҡтар ҙа шуға асыҡ миҫалдыр, моғайын. Бәлки, кемдәрҙелер һиҫкәндерер, уйландырыр ошо яҙмыштар...
“Эскән саҡтар – яман төш кеүек...”
“Исемлек төҙөлгән, ундағы кешеләргә даими барып, хәл-әхүәлдәрен белешәләр, оҙайлы эскәндәрҙе мәжбүри дауалайҙар... Ә бынан файҙа, ниндәйҙер һөҙөмтә бармы һуң?” тигән урынлы һорау тыуыр күптәрҙә. Был һорау миндә лә булды. Өсөнсө йыл рәттән дауам ителгән эштең ыңғай һөҙөмтәһе булырлыҡ миҫалдар менән ҡыҙыҡһындым.
Фуат Хәйбуллинға 41 йәш. Бөгөн ул “Яҡтыкүл” шифаханаһында тракторсы булып эшләй. Гәзит редакцияһынан килеүемде, уның эскелек һаҙлығынан ҡотолоу юлы тураһында яҙырға теләүемде әйткәс, ризалығын белдерҙе. “Йәшерә торған эш түгел: ваҡытында эстем, хатта ныҡ эстем. Быны үҙем дә, башҡалар ҙа белә”, – тине ул.
– Армиянан ҡайтҡас та колхозға эшкә сыҡтым, – тип һүҙ башланы Фуат. – Эш хаҡын ваҡытында түләмәйҙәр, бирһәләр ҙә, ике-ике мең ярымдан артмай. Трактор менән кешегә эшләйем дә хаҡын араҡы йәки көмөшкә менән алам. Шулай итеп, яйлап эскелек һаҙлығы үҙенә тартып алды инде. Ғаилә ҡорһам да, йәшәүҙең рәте булманы, сәбәбе – шул эскелек...
Фуат Хәйбуллинды ла хакимиәттә булдырылған баяғы исемлеккә индереп, контролгә алалар. Техниканы яҡшы белгән, эшкә талымһыҙ ир-егет менән асыҡтан-асыҡ һөйләшеп, шифаханала тракторсы булып эшләп ҡарарға кәңәш итәләр.
– Илдар Таһир улына рәхмәт, ышаныс күрһәтте. Урынлашҡан саҡта “эскән кеше унда эшләй алмай” тип ныҡ итеп әйтте. Бер аҙнанан ашыу эшләгәйнем, дүрт мең самаһы аҡса алдым. Дәртләнеп киттем, ышанысты ла аҡлағым килде. Тәүҙә байрамдарҙа самалап төшөрә инем, бер йыл элек бөтөнләй иҫерткес эсемлектән баш тарттым. Аллаға шөкөр, тормошом яйланды: йортомдо төҙөп бөтөп сыҡтым, минең ҡарамаҡта бер түгел, ике трактор, ай һайын хеҙмәт хаҡы алам, ғаиләм дә шат. Еңел машина һатып алырға уйлап йөрөйөм...
– Эскән саҡтар иҫкә төшәме?
– Төшә, әлбиттә. Яман төш кеүек... Шул ваҡыттарҙа, ни эшләп улайтып эсеп йөрөнөм икән, тип йән көйә. Электән ташлаған булһам, күпкә яҡшыраҡ, етешерәк йәшәр инем бит, тип уйланам.
– Эскелекте ташлар өсөн нимә кәрәк?
– Теләк кәрәк, иң тәүҙә кешенең үҙенең теләге булырға тейеш. Унан ҡала шөғөл – күңел биреп башҡарған, ҡәнәғәтлек килтергән эш булыуы кәрәк.
Ташбулат ауылында йәшәгән Урал Хужин да – район күләмендә эскелеккә ҡаршы алып барылған эшмәкәрлек һөҙөмтәһендә һәм үҙенең ихтыяр көсө менән яман ғәҙәттән ҡотолған ир-егеттәрҙең береһе. Ғаиләһе, балалары бар.
– “Яҡтыкүл” шифаханаһында эшләнем, шул эскелек арҡаһында эшһеҙ ҡалдым. Әкренләп упҡын ситенә килеп еткәнемде һиҙмәй ҙә ҡалдым. Ҡатыным төрлөсә көрәшеп ҡараны ла, был афәтте еңә алмай, ҡул һелтәне. Көн һайын иртәнсәк тораһың да башта бер генә уй: “Ҡайҙан йөҙ грамм табып эсергә?” – тип бәйән итте үҙенең “тарихын” 42 йәшлек Урал. – Ауыл хакимиәте башлығы Динис Дамир улы: “Урал ағай, ташларға кәрәк был яман ғәҙәтте, эшкә урынлаш, балаларың, ғаиләң хаҡында уйла”, – тип гел әйтә килде. Бер көн хакимиәткә эш һорап килдем. Ул-был йомоштарын башҡарһам, бер эсерлек аҡса булмаҫмы икән, тип уйланым. Миңә эшкә урынлашырға, хужалыҡ буйынса ярҙам итергә тәҡдим иттеләр. Ауылыбыҙҙа өр-яңы балалар, спорт майҙансыҡтары булған парк асылғайны, шуны тәрбиәләп тороуҙы йөкмәттеләр. Төп талап – эсмәү. Ваҡытында эш хаҡы ала башланым, донъя көтөргә дәрт уянды. Тормошомда эскелек тә кәмене, ә инде ныҡлап ташлағаныма ярты йыл.
– Ҡабаттан эсеп китермен, тип ҡурҡмайһығыҙмы?
– Юҡ, ҡурҡмайым, сөнки мин эскән саҡтағы тормош менән айыҡ йәшәүҙең айырмаһын үҙ күҙҙәрем менән күрҙем, үҙ миҫалымда татыным. Айыҡ тормош бөтөнләй икенсе икән: һиңә кеше тип ҡарайҙар, һөйләшәләр, кәңәшләшәләр. Аллаға шөкөр, ғаиләм ҡыуанып бөтә алмай. Балаларҙың ҡарашы үҙгәрҙе, “атай” тип кенә торалар. Быйыл нисәмә йылдарҙан һуң тәүге тапҡыр ғаиләм менән Яңы йыл ҡаршыланым.
– Ә быға тиклем нисек булды һуң?
– Быға тиклем төнгө сәғәт 12-гә мин иҫереп йоҡлап киткән була торғайным инде.
– Яҡындар, таныштар нисек ҡабул итте һеҙҙең тормоштағы үҙгәреште?
– Элекке әшнәләр менән ара өҙөлдө, көлөп ҡарағандары ла бар, әммә минең иҫем китмәй. Маҡтап-хуплаусылар ҙа күп. Эскән кешегә бер нимә лә кәрәкмәй бит ул – донъяң төҙөкмө, мал-тыуарың именме – ул турала уйлап та бирмәйһең. Ә хәҙер барыһын да хәстәрләге, яңынан-яңыһын булдырғы килә. Малды ишәйттек, донъя яйлап рәтләнә.
Киске кәңәшмә һәм һығымта
Хакимиәттәге иртәнге һөйләшеүгә киске 7-ләге кәңәшмәлә йомғаҡ яһалды. Һәр куратор үҙ биләмәһендәге хәл-торош менән таныштырҙы. Оҙайлы байрам көндәре дауам итеүгә ҡарамаҫтан, исемлектә торған күпселек ғаиләләрҙә имен мөхит хөкөм һөрөүе, бығаса бер-ике көн эскән кешеләрҙең дә айығыуы, донъяһын рәткә килтереүе тураһында бәйән ителде.
Шулай ҙа барыһы ла ал да гөл түгел, әлбиттә. Дүрт айлыҡ ҡына балаһы булған, эскелек менән үтә ныҡ мауыҡҡан ҡатындың өйөнән билдәһеҙ йүнәлештә сығып китеүе беленде. Кәңәшмә барышында шул ауыл хакимиәте башлығы уның иҫерек килеш табылыуы, сабыйының янында булыуы тураһында хәбәр итте. Шунда уҡ тейешле хеҙмәттәр менән һөйләшеп, бөгөн үк ҡатынды балаһы менән ваҡытлыса дауаханаға урынлаштырыу, хоҡуҡ һаҡлау хеҙмәттәренә хәбәр итеп, әсәлек хоҡуғынан мәхрүм итеү буйынса эш башлау тураһында килешелде. Куратор – хакимиәт башлығының социаль сәйәсәт буйынса урынбаҫары Раян Баян улы Фәттәхов менән опека һәм попечителлек бүлеге начальнигы Эльвира Фәйзрахман ҡыҙы Ниғмәтова шунда уҡ әлеге ауылға юлланды. Сәғәткә күҙ һалам: киске һигеҙ тулып үткән. Ә бит ошонда ултырғандарҙың һәр береһенең үҙ ғаиләһе, донъяуи мәшәҡәттәре бар. Шулай ҙа бындай осраҡта эскән әсәнән бигерәк, дүрт айлыҡ бер гонаһһыҙ сабый хаҡында хәстәрлек тәүге планға сыға...
Бына шулай, һәр проблемалы осраҡ айырым тикшерелә, хәл итеү юлдары барлана. Бер кемгә лә сер түгел: күп бәләләрҙең башы эскелеккә барып тоташа – көнкүрештәге янъялдар арҡаһында ғүмерҙәр өҙөлә, сабыйҙар етем ҡала, янғындар сыға, эскән ата-әсәһенән аңлау тапмаған үҫмерҙәр үҙ-үҙенә ҡул һала, ғаиләләр тарҡала...
– Беҙ яуаплы вазифаға тәғәйенләнгәнбеҙ икән, тимәк, ошо мәсьәләләрҙе хәл итеү, халыҡтың именлеге, яҡшыраҡ тормошо өсөн дә яуаплыбыҙ. Быны беҙҙең өсөн ситтән килеп бер кем дә эшләмәйәсәк, – тине кәңәшмә барышында ла, шәхсән әңгәмә ваҡытында ла Илдар Таһир улы.
Әлбиттә, барыһы ла шыма ғына бармай, ҡаршылыҡтар, ауырлыҡтар ҙа етерлек. Шулай ҙа эш бара: ауыр тормош хәлендәге ғаиләләрҙең һәр береһен тигәндәй исемләп беләләр хакимиәттә. Кемгәлер өйөн йылытырға утын хәстәрләйҙәр, төҙөк булмаған мейестәрҙе, электр сымдарын һәм розеткаларҙы яңыртыу йәһәтенән ярҙам итәләр.
– Эскән кешеләргә ни эшләп ундай ярҙам күрһәтәһегеҙ, тип әйтеүселәр ҙә бар. Улар ҙа бит беҙҙең кешеләр, беҙ улар өсөн дә яуаплы. Яғылмаған һыуыҡ өйҙә туңып йәки төҙөк булмаған электр сымы арҡаһында янып үлһәләр... Өҫтәүенә яндарында бер ғәйепһеҙ балалар булһа... Күптәренә туғандары ҡул һелтәгән. Ә беҙҙең кеше яҙмышына ҡул һелтәргә, битараф булырға хаҡыбыҙ юҡ, – ти хакимиәт башлығы.
Ике сәғәттән ашыу дауам итте кәңәшмә. Ҡайтыр юлға сыҡҡанда төнгө унынсы ярты ине. Әйләнеп, хакимиәт бинаһына ҡарайым. Бер нисә бүлмәнең тәҙрәләрендә ут яна ине әле. Тимәк, иртәгәлеккә эш йүнәлештәре билдәләнә, халыҡтың имен тормошо хаҡына башҡарылған эш дауам итә.
...Тағы ла теге исемлеккә әйләнеп ҡайтайыҡ. 2018 йылда унда 573 ғаилә индерелә, тип әйтеп үттек. Дөрөҫ юлға баҫҡан, тормошон яҡшы яҡҡа үҙгәртә алған ғаиләләр ул исемлектән төшөрөп ҡалдырыла бара. Бөгөн исемлектә – 489 ғаилә. Һығымтаны һәр кем үҙе яһар, моғайын.
Гөлдәр ЯҠШЫҒОЛОВА.
Әбйәлил районы.
* Әңгәмәселәрҙең һорауы буйынса ҡайһы бер исемдәр үҙгәртеп алынды.