Василий Козлов
Мый понда отирыс олöны? (Висьт)
Уджалан лунлöн пом одзын звонитіс телефон, и Валентина лэбтіс трубка.
- Валентина Алексеевна? – юалісö трубкаас.
- Да.
- Валентина Алексеевна, этö звонитö доктор Грушин. Анализзэз тіян готовöсь. Тійö вермат талун пырны ме дынö поликлиникаас?
- Да, верма.
- Сэк ме понда видзчисьны.
Валентина пуктіс трубка. Сьöлöмыс мылякö горöна ёткöпаліс, нельки шумöн сетсис пеллезас. «Мый сэтчин?» – горöна юаліс Валентина, но паныт нем эз кыв – кабинетас сія вöлі öтнас. Сія одзжык корсис удж вылісь и иньдöтчис поликлиникаö.
Рам чужöма да приветливöй доктор Грушин примитіс Валентинасö радöн, кыдз и пыр, но только мылякö старайтчис не видзöтны синнэзö.
- Валентина Алексеевна! – пондöтіс ассис сёрни доктор. – Тіян одззася анализзэзныт вöлісö невежöртанаöсь, и сійöн миянлö ковсис верны виль анализзэз. Сійö, мый ме тіянлö висьтала, кывны лоас некокнит. Но меным ковсьö тіянлö сійö юöртны.
Доктор кынымкö кадчир чöліс, но видзöтіс öні Валентиналö веськыта синнэзас. И орöтіс чöлöмсö кык кылöн:
- Тіян – рак.
Валентина дыр видзöтіс барöтöм синнэзöн доктор вылö, бытьтö первуись адззыліс сійö. Доктор чöліс. И Валентина чöліс. Сэсся Валентина юаліс:
- Доктор, мымда меным кольччис?
Унаись ковсис сэтшöм диагноз шувлыны оланас эта пöрись докторлö, уна отиркöт нуöтны сёрни, но медсьöкыт вöвлі юöртны, мымда кольччис мортыслö овны.
- Доктор, кык год?
Доктор чöліс.
- Доктор, но кöть год менам эм? Доктор, пожалуйста, кöть öтік год?
Доктор чöліс.
- Доктор! Джын год? Джын год?
И докторлö ковсис юöртны «приговор»:
- Джын год эм. Но сьöкыт джын год.
- Спасибо, доктор, - гусьöн шуис Валентина, жагöн чеччис и петіс кабинетісь.
Валентина петіс поликлиникаись, муніс паркö, ветлöтіс, дзик öшöм, öтмöдöрö. Пуксис кытшöмкö лабич вылö, пöдналіс чужöмсö киэзнас да пондіс горзыны. «Джын год. Только джын год. Но мыля сідз? Мыля? Мыля именно öні? Мыля не одзжык, томувьям? И мыля не сёрöнжык кöть квать-сизим годлö?» – думанас юасис кинліськö Валентина. И горзіс, горзіс. Кытшöм дона сылö вöлі оланыс öні – öні, кöр сы семьяын вöлі шуд: радейтісь жöник, бытшöм даскыквося зон, любимöй ай-мам. Семья оліс радын, любитöмын, öтамöдöс жалейтöмын да отсасьöмын. И дöс эта орас, орас öтдруг, кытшöмкö злосчастнöй кадчирö; орас сідз, что бöр оз ни ло. Кытшöм только думаэз эз бергалö инька юрын – и югытöсь, и пемытöсь. Но сибдіс öтік юалöм: кыдз висьтавны гортын? «Эшö джын год – бура ли, умöля ли – но джын год эшö туйö овны, - думайтіс Валентина. – И джын год ме вылö пондасö видзöтны жалейтöмöн, быд лун роднöйез пондасö ме понда тöждыны. Не орöтны ли оланöс талун жö? Разь верма ме терпитны джын год, кыдз пондасö тöждісьны менам меддона морттэз? Разь верма ме сэтшöмсö лэдзны?»
Пукаліс инька и эз вермы адззыны аслыс паныт кыввез. Эд сы сьöлöмын эшö сымда радейтöмыс, сымда шонытыс, кöднö медбöрья вотьöдз готов сія сетны роднöйезлö… Усис тöдвылас, кыдз витвося зоныскöт ветлöтісö паркын. Кок увтын веж видзис усьöм кор. Зоныс орсіс корнас, öктіс киэзас да лэдзавліс тöв пöлöн нето чапкавліс юр вевдöрö. Кытшöмкö кадö сувтчис да пондіс видзöтны мамыс вылö. Видзöтіс дыр, сэсся горöтіс: «Мама!» – и котöрöн уськöтчис мамыс дын, кутіс мамсö голяöттяс кыкнан кинас да крепыта жмитчис. Натьтö, минута бöрті зоночка юаліс:
- Мам, а мый понда отирыс олöны?
Мöдік кадö, поди, Валентина эз и адззись бы нем висьтавны, а сэк мылякö кокнита адззис паныт кыв:
- Мед радейтны, зонöй!
«Мед радейтны… И меным колö радейтны, радейтны сымда, мымда кольччис овны, мымда эм вын, медбöрья кадчирöдз, оланлöн медбöрья вотьöдз. Радейтны и сетны рад – кöть невна». Эттшöм дума бöрті Валентина чепöссис лабич вылісь и перыт оськöввезöн иньдöтчис бöр поликлиникалань.
- Доктор, велöтö менö кувны.
Сякöйсö адззыліс и кыліс аслас оланын да уджын эта дзор да авья доктор, но эттшöмсö кыліс первуись. Дыр видзöтіс докторыс том да бытшöм инька вылö. Охота вöлі сылö бергöтны мусö юрöн-бöрöн, лишь бы эз кус эттшöм том олан сідз одз.
И доктор пондöтіс сёрни:
- Медперво, Валентина, ковсяс öддьöн ыджыт терпеннё да выдержка. Сы понда, медбы овны сідз, кыдз олін пыр. Сы понда, медбы некин нем эз тöд. Кöть сія кадöдз, кытчöдз шогöт оз понды личкыны. И жагöник прощайтчыны оланыткöт, но не асьтö жалейтöмöн, а радуйтчöмöн, что Еныс сетіс овны эшö неделя, лун, час. Сэк лоас кокнитжык. Тэ верман сідз, верман, нылöй, ме тöда…
Валентина жагöник оськаліс гортлань туй. Сія решитіс кытчöдз некинлö нем не висьтасьны, а – овны, просто овны.
И пондöтчисö Валентина понда мöдкодь луннэз – перытöсь, сьöкытöсь. Перытöсь, что öтік луныс нуöтіс сьöрас быдса год. Сьöкытöсь, что некокнит вöлі видзны тайнасö сьöлöмын да овны сідз, бытьтö быдöс бур.
Валентиналö вöлі дона быд кадчирыс. И сійöн удж вывсянь пыр тэрмасис гортас, гожум кежö зонсö эз иньды челядь понда лагерьö; вежалуннэз кежö керлывліс сякöйсö, медбы семья вöлі öтлаын; ачыс сераліс, сьыліс, радуйтчис, гажöтіс и гажöтчис.
Этшöм вежшöмсö Валентина поведеннёын некин эз казяв, да только не мамыс. Мамлöн син да сьöлöм адззöны быдöс. Мамыс дыр думайтіс нылыс йылісь, мый сыкöт керсьö, мый сыын не сія, но эз вежöрт нем: Валентина пыр серавліс, гажöтчис, а синнэзыс часто вöлісö мöдкодьöсь, нерадöсь. Мам дыр лöсьöтчис баитны нылыскöт. И вот сентябрьскöй лунö, кöр Алёша вöлі школаын, зятьыс удж вылын, старикыс муніс чери кыйны, а Валентина босьтіс отгул и вöлі гортын, Мария Савельевна пондöтіс сёрни:
- Ог тöд, ог вежöрт, Валюша, мый тэкöт керсьö. Видзöта тэ вылö: сэтшöм жö, кыдз одзжык, да не сэтшöм. Ме эд адзза, мыйкö мучитö тэнö, мыйкö сьöкыт сьöлöм вылат, лолыт не местаын, адзза. Висьтав, мый тэкöт.
Валентина чöлöмöн видзöтіс эта авья пöриськодь ни инька вылö и думайтіс: «Вот öні ковсяс висьтавны быдöс и пыр кеж орöтны мамлісь сьöлöм гажсö. Ой, господи, отсав мамöлö терпитны!»
- Мам, дона маминьöй! Ме öддьöн тэнö радейта, и спасибо тэныт радейтöмыт понда, вежöртöмыт понда да небыт сьöлöмыт понда. Ме мöді висьтасьны сёрöнжык, ог тöд – кöр, но сёрöнжык. Но, тыдалö, ковсяс талун. (Валентина чувствуйтіс сибалан синваэз, сія тыр öмöн босьтіс русö да сьöкыта лэдзис бöр). Мам, ме шогала. Менам рак. И овны кольччис етша, поди, куим-нёль тöлісь. Вот. Тэ тöдан быдöс.
Мария Савельевна дыр чöлöмöн видзöтіс нылыслö синнэзас, кыдз бытьтö проверяйтіс: быль ли сія кыліс нійö кыввесö, кöднö кыліс. Видзöтіс, а аслас жагöник петісö синваэз. Сія жмитіс бердас нывсö крепыта-крепыта, бытьтö мöдіс пичкыны сыись дöс шогöтсö, дöс зубытсö, дöс недолытсö да курытсö. Инька жмитіс нывсö, бытьтö мöдіс мырддьыны лёкыс дынісь нето босьтны шогöтсö аслыс. Эд öтік только ныв и вöлі нылöн Алексей Дмитриевичыскöт. Эд быдöс, мый понда нія олісö, - этö нывныслöн шуд. И вдруг кытшöмкö лёк шогöт разьö быдöс оланнысö…
Дыр сулалісö чöлöмöн да горзöмöн мама-ныла öтамöд берд жмитчöмöн. Öддьöн курытöсь вöлісö синваэз, öддьöн сотісö чужöмбаннэз.
- Мам, ме öддьöн тэнö тшöкта: ась кытчöдз кольччö эта миян коласын. Отсав меным. Отсав, мед кöть невна эшö дзебны с…тшöм юöрсö, кöть недыр кеж нюжöтны бур олансö семьааным.
- Да, нылöй, да. Сідз, Валюша, сідз… - нельки и шувліс синва пыр мамыс.
Рытöн, кöр öксисö мужиккез, Мария Савельевна юöртіс нылö, что Валентиналöн висьö юр, сійöн сія куйлö комнатаын, и тшöктіс, мед некин эз шумит. Ачыс Мария Савельевна быд вынісь старайтчис не мыччавны ассис состояннёсö.
И пондісö одзлань котöртны перыта Валентиналöн сьöкыт луннэз. Но öнісянь луннэс сьöкытöсь вöлісö и Мария Савельевна понда. Сідз чулалісö кык тöлісь. Валентина часто пыравліс поликлиникаö, гортас часто пöднасьлывліс мамыскöт комнатаын да дыр сыкöт баитлывліс. А лёк шогöт сё частожык пондіс ас йывсис казьмöтны зубытöн. И вот Валентинаöс водтöтісö больницаö. И Мария Савельевналö ковсис висьтасьны гортас быдöнныслö Валентиналöн шогöт йылісь. И кыдз пуртöн вундыштісö шудсö да радсö семьяись…
Кык недель бöрті Валентина вöлі гортын – умöльтчыштöм, вöйöм синнэза, пемытжык чужöма. Враччез эз тшöктö удж йылісь нельки и думайтны, и Валентина лунтыррезöн овліс гортас, петавліс öтöрö, ветлöтлывліс парк кузя. Семья быднёж старайтчис овны гусьöна, старайтчис, мед Валентина некöр эз кольччывлы öтнас. Луннэз лоисö кузьöсь. Одзжык Валентина некöр эз думайтлы, мый сэтшöм ой: ойес чулавлісö сы понда онын, покойын, кажитчисö дженыттэзöн. Öні жö сія часто саймывліс ойнас и бергöтліс юрас берсясö.
Чулаліс сідз эшö кад. Валентинаöс кыкись водтöтлісö больницаö. Часто пондіс пыравлыны участковöй врач. Валера, жöникыс, босьтіс отпуск. Школаись часто звонитлісö, что Алёшакöт керсьö невежöртана – пыр чöлö, орддьö ёрттэзöс, оз кольччывлы мероприятиеэз вылö, чапкис кружок. А Алёша просто уроккез бöрын тэрмасис пыр гортас.
Валентина адззис, кыдз кык тöлісьöн дзормис айыс, кöдылöн эта кадöдз эз вöв öтік дзор юрси; кыдз косьмис жöникыс; кыдз вежсис Алёшка; кыдз мыдзис мамыс. А Валентина понда эта вöлі сьöкытжык, нежели сія зубытыс, кöда эз понды сетны покой.
Локтіс кад, кöр Валентина вежöртіс, что öтöрö сылö сэсся не петны ни, а только жагöникöн ветлöтны гортын. И öтік лунö, кöр гортын мужиккез эзö вöлö, сія корис мамсö сёрни вылö.
- Мам, локтö кад, кöр меным ковсяс быдöнныскöт проститчыны, - пондöтіс Валентина да нюжöтіс мамыслö бумага тор. – Мам, то этчö ме гижи нійö морттэсö, кöдныкöт бы меным охота вöлі адззисьлыны и проститчыны.
Мам видзöтіс гижöм ниммез вылö синва пыр да чöліс.
- Ме гижи этчö быдöс нійö, кин меным оланам вöлі дона – кöркö ли, öні ли. Медбöрын ме проститча роднöйезкöт. А тэкöт, мам, ме бы проститча öні, сідз кыдз öні некин миянлö оз мешайт. Мийö проститчам и пондам овны одзлань.
И Валентина кинитчис мамыс морос вылö да пондіс бöрдны. Шувліс кытшöмкö кыввез, мамыс горöтчывліс паныт, малаліс нылыслісь юр да ачыс герьяліс. Дыр сулалісö сэтшöма. Корисö öтамöдлісь прощеннё…
- Мам, ме öддьöн тэнö тшöкта: берегит Алёшаöс менчим, радейт сійö, кыдз менö радейтін. Лолыс сылöн небыт, и радейттöг сылö лоас öддьöн сьöкыт. Отсав Валералö, сылöн тырмас терпеннё, но ме пола, что тöждікас вермас мыйкö керны асьнас. А сія сідз колö Алёшалö. А тійö тятьöкöт эд тöждö, радейтö öтамöднытö сідз, кыдз пыр, и думайтö, что ме тіянкöт öтлаын…
Дума. Мортлöн дума. Мый только тэ он вермы керны, мый только он козьнавлы оланлö! Но кöр тэ öтлаасян радейтöмын небыт сьöлöмкöт, тэ вуджан сэк авйöмö. И сэк козьналан бы мирыслö сымда бурсö, медбы сайöвтіс сія асьнас быд мортöс лёксянь, шогсянь да умöльсянь.
…Валентинаöс зубытыс пондіс личкыны. И локтіс лун, кöр сія эз чеччы ольпасись. И сэк Мария Савельевна босьтіс Валентиналісь список и лэбтіс телефон трубка…
Медперво локтіс Миша. Мария Савельевна предупредитіс сійö Валентина йылісь.
- Здравствуй, Валя! – радöнмоз старайтчöмöн горöтчис Миша да пöдналіс комнатаö ыбöс.
- Здравствуй, Мишенька! Мый видзöтан? Он тöд? Да ме этö, ме, только не ни сэтшöм бытшöм, кыдз кöркö, кöр тэ радейтін менö.
Миша вöлі Валентиналöн медодзза радейтöмöн. Сія видзöтіс эта инька синнэзö да чöліс.
- Спасибо, Миша, что тэ вöлін менам оланын. Что тэ менö радейтін. Что кольччин тöдвылам öддьöн югыт да рам мортöн. И ме кори тэнö талун проститчыны, медбы и ме кольччи тöдвылат вот этшшöм ловьяöн да шудаöн. Да, Миша, эн дивуйтчы. Оланö менö кольö, но ме шуда сійöн, что олі, что радейті, что менö радейтісö да уважайтісö. Что меын эм вын вот эттшöм поступоккез понда.
Миша чöліс. Валентина дыр видзöтіс сы басöк чужöмö, свиттялана синнэзö да шуис:
- Спасибо, Миша, что тэ вежöртан. Ме ог шу: адззисьлытöдз. Шуа: прощай, Мишенька! И простит!
- Прощай, Валя! – гусьöн шуис Миша, окаліс Валентиналісь киэз да жагвыв петіс комнатаись.
«Вот, - шуис аслыс Валентина Мишалöн петöм бöрын, - олансим эшö öтік тор муніс. Ой, Еніньöй, сет меным вын терпитны!..»
Быд лунö Валентина комнатаö пыравлісö отир: родня, тöдсаэз, пöриссез да томмез, инькаэз да мужиккез. И Валентиналö кажитчис, что проститчикас быдыслö сія козьналö аслас оланлісь тор.
Валентина часто пондіс вунöтсьывлыны, зубытыс частожык пондіс нöитлыны. Часто ойся бредын сія саймывліс и повзьывліс, что эз ешты быдöнныскöт проститчыны. Но бумага вылын отметиттöг кольччисö только куим кыв: тять, Валера, Алёша – куим морт, кöдныкöт кольччис проститчыны.
Мария Савельевна тшöктіс зятьсö вуджны Алёша комнатаö, а ачыс пыртіс Валентиналöн кровать бокö раскладушка да быднёж старайтчис нывсö öтнассö не кольлыны не лунöн, не ойöн. Сія ачыс керліс нылыслö уколлэз, вежліс ольпась да паськöм. И дырöн кеймывліс Енлö.
- Мам, лымыс эз на усь? – юаліс öтік рытö Валентина.
- Эз, Валюша, эз. Öтöрын декабрь ни, а Еныс лымсö оз сет. А муыс ёна ни кын.
- Усяс, мам, усяс чожа лымыс… чожа… - и Валентина усис вунöтö.
Беспокойнöя чулаліс ой: Валентина он пыр уна баитіс, неöтпыр саймывліс, горзіс зубытсянь. А асывнас, кöр мамыс миссьöтіс сылісь чужöм вадöм чышкöтöн да сыналіс юрси, Валентина тшöктіс корны айсö.
- Тять, тэ менам молодец. Тэ öддьöн бур морт, бур ай и бур дед Алёша понда. Тэ радейтін менö, и ме этöн öддьöн шуда…
Алексей Дмитриевич мыйкö мöдіс горöтчыны, но нылыс орöтіс:
- Чöв, тять, чöв. Ме öддьöн уна бы тэныт висьтала, да пола, что кыввесö сымда ог адззы. А помнитан, кыдз радейтлі ме пукавны тэнат öлöдзын нельки дасöт классöдз? И часто ланьтлывлі öлöдзат сэтшöм чöскыт онöн, бытьтö менö ланьтöтлісö медбасöк онмöсьтанöн. Ме öддьöн гордитчи, что тэ менам эм, что тэ именно сэтшöм, и öддьöн радейті и радейта.
Алексей Дмитриевич синнэзісь важын ни котöртісö синваэз. Сія чöліс и видзöтіс нылыс вылö, бергöтіс юрас берсясö и юасис думанас: «Мыля? Мыля? Мыля менам медлюбöй нывлö ковсьö кольны миянöс?»
Валентина жагвыв лэбтіс кисö да чышкис невна айыслісь синва.
- Горзы, тять, горзы. Горзы öні. Эд ме первуись адзза тэнчит синва. Но сэсся, кöр ме муна, – эн горзы. Кора тэнö – ме понда, Алёша понда. Радейт сійö да воспитайт сэтшöм жö вына лолаöн, кытшöм тэ ачыт. А öні жмит менö, тять, бердат, жмит крепыта.
Алексей Дмитриевич жмитіс ныліньöйсö бердас, жмитіс сідз, дзик мöдіс сюйыштны сійö асас, мед сайöвтны лёкыссянь. И Валентина гусьöн шуис: «Прощай, тять!» И вунöтсис…
Саймис Валентина нельки рытъяв вылас ни. Юрöдзас пукаліс мамыс.
- Валюша, поди, сёян мыйкö?
- Ог, мам, спасибо, оз ков нем. Простит менö, что сідз мучита тэнö. Тэ öддьöн мыдзин. Терпитышт эшö невна.
- Мый тэ, Валюша? Мыля сідз баитан? Эд ме мам тэнат. Разь тэныт колö лöсьöтчыны эта оланісь мунны? – пондіс горзыны мамыс. Сія дыр горзіс, мыйкö баитіс, но Валентина умöля кыліс сылісь кыввесö. Сія думайтіс, кыдз пондас прощайтчыны жöникыскöт. И кöр мамыс невна успокоитчис, висьталіс сылö:
- Мам, ме öні куйлышта, а сэсся кор Валерасö. Тыдалö, кадыс сыкöт проститчыны.
И кунис синнэсö. Сія кыліс, кыдз мамыс малалыштіс сылісь юрси, лöсьöтыштіс шебрас, кусöтіс би да петіс комнатаись…
Валентина саймис и казяліс одзсис жöниксö. Валера пукаліс кровать дор вылын, кыкнан кинас видзис иньыслісь ки да видзöтіс сылö чужöмас. Синнэз Валералöн свиттялісö, но сія пöдтіс горзан могсö быд вынісь.
- Валера, сьöлöмшöр менам! Тэ быдöс вежöртан. Тэ пыр менö вежöртін и вежöртан öні. Простит менö, что ковсьö кольны тэнö. Сідз, тыдалö, Енлö колö. Ме муна шудаöн. Шуда сійöн, что ме бокын вöлі сэтшöм морт, кыдз тэ. Что тэ радейтін менö и жалейтін. Что сетін меным инька шуд да мам шуд, и миян быдмö бур зон. Радейт сійö да берегит, ов сы понда. Но эн пöднав асьтö стенаэз коласын, а панталан кö радейтöм, дак и Ен тэныт отсалісь. Ай-мамöлö отсав, нылö öддьöн сьöкыт öні.
Валентина кунис зубытсянь синнэз, кытшöмкö кадö öштыліс тöдсö. Кöр саймис бöр, уськöтіс тöдвылас, мый баитіс, и висьталіс:
- Вот кытшöм развалюхаö тэнат Валюхаыт пöрмис. Простит менö, что ог вермы мöдкодя. Прощай, Валера! Прощай, менам дона! Берегит асьтö.
Валера пуктіс иньыс морос вылö юрсö, а синва важын ни адззис аслыс воля…
Алёша он одзын пыраліс мамыс дын, пукалыштіс, но мамыс узис, и бабыс тшöктіс внучексö мунны ольпасьö. Алёша адззыліс, кыдз папыс петіс мамыс дынісь горзытöн и кыдз сэк жö водіс. Алёша пырис комнатаас, би шедтытöг лöсьöтіс ольпась, но эз вод, а сибöтчис öшын дынö да пондіс видзöтны öтöрö. Столб вылын югыта сотчис лампочка, югдöтіс кынмöм му. Кытöнкö ургис трактор, унняліс пон, кысянькö кыліс музыка. Зонка дыр видзöтіс öшынö. И вдруг öтöрыс син одзас вежсис: гырись пухöн, чочкомся-чочкомöн да небытся-небытöн, пондіс усьны лым. Дзик чочком дöраöн, лым жагöник тыртіс кынсянь мыдзöм мусö.
- Мам! – саймис Валентина да эшö горöнжыка корис: - Мам! Алёшасö, кор Алёшасö! Чожжык!
Но Алёша кортöг котöрöн пырис да круто сувтчис. Мария Савельевна петіс да пöдналіс бöрсяняс ыбöс.
- Алёша! Ме öддьöн радейта тэнö. Тэ менам меддона морт. Тэ бытшöм, басöк, уна вежöртан. Вежöртан и менö. Терпит. Тэныт колö лоны вынаöн. И öддьöн эн тöжды. Эд ме тэнö радейта. И мöдöрас понда радейтны. А тэ менö эн вунöт. Видз тöдвылат.
Валентина дыркодь чöлöмöн видзöтіс зоныс синнэзö – синнэс сылöн, Валентиналöн, а öмыс да чужöмбаннэс – айыслöн; лолыс дедыслöн, а характерсö босьтöм бабыслісь. «Бур морт быдмö», - думайтыштіс Валентина.
- Мам, лым усис, чочком-чочком да небыт-небыт, - Алёша мöдіс радуйтыштны мамсö кöть мыйöнкö.
- Ме тöда, - горöтчис Валентина. И бöра чöлöмöн пондіс видзöтны зоныс вылö. А сэсся юасис:
- Алёша, а мый понда отирыс олöны?
Алёша чöлыштіс невна, сэсся лэбтіс синнэсö да шуис:
- Мед радейтны, мам.
- Прощай, Алёша! – горöтчис эшö Валентина и кунис синнэсö.
Алёша дыр эшö видзчисис, что мамыс дын бöр бертас тöдыс, что сія осьтас синнэсö и эшö пондас сыкöт баитны. Но кöр вежöртіс, что мамыс оз ни чушыкты и оз ни сэсся осьт синнэсö некöр, жагвыв пуктіс юрсö мамыс морос вылö…