Тараз шаһарының батыс түстігінде Ұлы Жүздің ішінде "Байтабын" руында жылқының 600 үйірін ұстаған ірі дəулетті бай азаматтың жылқысын баққан, шабандоз жігіт болған екен. Бұл жігіт байдың жақын туысы, əрі шаруа басшысы болыпты. Бірақ жұбайы қанша рет ұл, тарақ туса да тұрмайды. Алтыншы рет туып аяғы ауырлағанда Айша Бибіге зиярат жасап, қыз босанады. "Ұл- қыз тоқтамады ғой" - деп қызының атын азан шақырып "Тоқтай" - деп қояды.
Тоқтайдың əкесі қызын бес жасынан атқа отырғызып, ерлерше өсіреді. Он үш жасынан ер жігіттерге ілесіп көкпарға барып, он бесте "шабандоз" атанады.
Тоқтай қыз он сегізге толғанда еліне жоңғарлар шауып, мал - жанды қырып, сол соғыста анасын да өлтіріп, əкесін: " жол көрсетесің" деп, тұтқындап жау алып кетеді. Бұл кезде Тоқтай Қырғыз елінде құрбы- құрдастарымен шілдехана тойында болады.
Тоқтай қыз қалмақтарға қатты өшігеді. Ерлерше киініп, үстіне сауыт- саймандар мен қару - жарақ істетеді. Жанына ержүрек мықты жігіттерді жинайды. Тоқтай батыр атанып, бес жүз жігітпен жоңғар сарбаздарына тұтқиылдан шабуыл жасап, талай жаулардың көзін жояды. Осылай арада екі жыл өткенде, Таластың бойына аты аңызға айналған Ханбас Батыр келеді дегенді есітіп, Тоқтай қыз сарбаздарына былай дейді:
- Біз енді үлкен жасаққа қосыламыз! Ендігі жерде мен басшылық істемеймін. Араларыңда лайықты деген біреуді сайлаңдар! Себебі, Ашамайлы Керейдің батырларында мынандай:"Қыз олжаға жүрседе, үзеңгілес болып қанжығада жүрмейді"- деген аталы мақал бар. Ханбас Батыр менің жіңішке жолдан екенімді білсе, елге қайтаруға тырысады. Ал мен əкемнің, анамның, жазықсыз сəбилердің, халқымыздың кегін қайтарғым келеді. Қане, кімнің қандай ұсынысы бар?- деп, аттан түсіп сауал қояды.
Сарбаздар өз араларынан мынау бізді алып жүреді деген батырын сайлап:
- Тоқтай, біз сені қимаймыз, сондықтанда біздің ешқайсымыз Сенің қыз екеніңді Батыр Ханбасқа білдірмеуге тырысамыз! - деп уəде берді. Сонымен, 1731 жылы күзде Тоқтай қыз сарбаздарымен Ханбас Батырды екі күншілік жерден қарсы алып, Арқаның азулы азаматтарының қолына қосылады. Талай жорыққа қатысады.
Батыр Ханбастың үшінші "Жайрасұн" басқаратын жəне өзінен он тоғыз жас үлкен Əлекей деген батыры болған. Бұл азамат ерекше қасиетті, əрі көрегендігімен де көзге түскен батыр екен.
"Таластың бойына Қалға Сүбе Бөрішағыр құба қалмақ ауыр қолмен шықты""-деген хабар жеткенде, Ханбас өзінің Бас Сардарларымен кеңесе келіп, жаудың алдын күні бұрын алуды ұйғарып, қолды Тараз шаһарына бұрады. Тараз шаһарына жақын келгенде Əлекей батыр Тоқтайдың жағдайын жасауға көңіл бөледі. Бəрін күні бұрын біліп отырса да, ешкімге тіс жарып ештеңе айтпайды.Осындай қызу дайындық жүріп жатқанда Тоқтай батыр Айша Бибі Əз Анаға зиярат жасауға ниет етіп , жасырын сарбаздардан бөлініп шығады. Əлекей батыр да жасырын білдірмей, ізінен қалмай жүріп отырады. Тоқтай қыз Айша бибіге қозы көш жер қалғанда аттан түсіп, сауыт-сайман шешіп, беліне орап жүрген тобығына дейін түсетін шашын жайып, бұлаққа шомылып, қорэынынан киімдерін алып, қыздарша киініп, кесененің ішіне кіріп, ішкі зарын əулие Əз Анаға арнап былай дейді:
- Айша Бибі, Əз -Ана!
Келдім бас иіп панаңа,
Халқым үшін қан кештім,
Анам үшін өштестім!
Үнің жетсе Анама,
Жіңішке жолдан болсам да,
"Қыз екен" - деп қарама!
Аналар да қыз болған!
Қыздар белін буғанда,
Ерлермен бірдей тең болған!
Еліме жау тигенде,
Жіңішке жолды құшақтап,
"Қызбын""- деп жатсам бола ма?
Кешір мені Əруақтар!
Айша Бибі Əз Ана!
Жар болсын еліме бір Алла!
Пірі болған "Бесеудің",
Сыйынамын Əулие Атадай Бабама!
"Қанжамбысың"' Керейдің,
Арнаңа қосып бері бұр!
Күркіреу су гүрілде,
Айбарын қондыр далама!
Ай, Алаша Қаһан, Ер Қазақ!
Уа, "тарағыңды" қолдай гөр!
Баһанастың қайратын бер!
Қыздың жолын санама.
Керей Хандай Ұлды бер!
Ер Жəнібек, Бесоба,
Қарасайдай жұлқынсам,
Əруағы қона ма?!
Қызды көзге ілмейді,
Батыр Ханбас білмейді,
Қаһарына тоқтау бер,
Білсе шыдап тұра ма!
Қолдай гөр мені Əз Ана!
Жіңішке жолым қан болса,
Халқым үшін шейітпін!
Кешір мені, Айша Бибі кіналама!- деп, жылап отырғанда, Əлекей Батыр кіріп келіп:
- Қайран қарындасым!
Қаһарың солмасын,
Қанатың талмасын!
Əруақтар қолдасын!
Көргенім рас, көңіліңе күдік тумасын!
Көз жасыңды көрмей - ақ қойсын Ашамайлының Ханбасы!"- деп, əруақтарға құран бағыштап, қыздан бұрын кесенеден шығып, ізіне бұрылмастан қолға тартады.
Қанды қырғынның алдында Тоқтай қыз Батыр Ханбасқа ағынан жарылып, сырын айтады. Батыр Ханбастан түр қашып, қара жердей сұрланып, қаһарын құба қалмақтан қайтарады.
Бұл ұрыс 1733- ші жылы Тараз шаһарының батыс түстігінде "Тақыр төбе"- деген жерде жеңіспен аяқталады. "Қан төгістің соңы осы болсын!" -деп Төле Би əруақтарға арнап құрбандық шалып, ол жерді "Ақыртөбе" - деп атап, екі кісінің бойындай құлпы тасқа таңба ұрғызып, Талас өзенінің бойына орнатады. Бұл соғыста Арғынның Қабылан батыры дүниеден озады. Ханбас Батырдың қолынан екі мыңнан аса сарбаздары Ел үшін шейіт болады. Барлығының мəйіттерін арулап, Қабылан батырдан басқасын туған елдеріне жөнелтеді.