Кўплаб инсонлар идеал инфратузилмали ва ҳаёт тарзи юқори бўлган шаҳарда яшашни орзу қилади. Одатда, дунёнинг йирик мегаполислари лавозимда ўсиш, бизнесни юритиш учун яхши имкниятлар, қулай транспорт тузилмаси ва ривожланган соғлиқни сақлаш тизими, ҳамда бўш вақтни мароқли ўтказиш учун кўплаб қизиқарли кўнгилочар масканлари билан бойдир. Бундай шаҳарларда яшашнинг ягона салбий томони бу – яшашни қимматлигидадир. Турли хил халқаро агентликлар ҳар йили сайёрамизнинг энг қиммат шаҳарлари рейтингини тақдим этишади. Улардан энг обрўли агентликлардан биттаси бу Economist Intelligence Unit (EIU) ўтказадиган Worldwide Cost of Living дир. Демак келинг, Economist наширётининг тақдим этган дунёнинг энг қиммат ва энг арзон шаҳарларини рўйҳати билан танишамиз.
The Economist Intelligence Unit, иқтисодий прогнозлаштиришга ихтисослаштирилган тадқиқот маркази, йил якунига бағишланган ҳисоботни тақдим этди, унда дунёнинг энг қиммат ва энг арзон шаҳарлар рейтинги акс этган. Рейтингда ҳаммаси бўлиб 133 шаҳар кўрсатилган. Рўйҳат тузувчилари турли хил шаҳарларда яшаш қийматини баҳолаб, зарурий товар ва хизматларга бўлган нарх навони таққослашган, масалан, шаҳарда нон неча пул туради, озиқ-овқат маҳсулотлари нархи қандай, соч олдириш, ичимликлар, кийим кечак ва уй ижараси ҳам ҳисобга олинган. 160 товар маҳсулотларига 400 дан ортиқ нарҳ наволари таҳлил этилган. Турли шаҳарлардаги нарх-наволарни Нью-йоркникнинг нархлари билан таққосланган, бу ҳолда улар шаҳарда яшаш қийматини баҳолаш мезони сифатида ҳизмат қилган. Ушбу рейтингда айрим ўринлар масалан, 2,3,6,8,9 лар йўқ сабаби бир нечта шаҳарлардаги яшаш қиймати деярли бир хил бўлганлигин учун, бир улар қаторга жойлаштирилган.
Economist Intelligence Unit нинг рўйҳат тузишдаги 30 йиллик тарихида илк бора рўйҳатнинг биринчи ўрнини бирданига учта шаҳар эгаллаган, Демак дунёнинг энг қиммат шаҳарлари бу Сингапур, Париж ва Гонконг булди.
1. Сингапур – жанубий шарқий Осиёнинг шаҳар шунингдек давлати бўлиб, майдони 721,5 км2 ташкил этади. 2014 йилдан бошлаб, Сингапур хар йили дунёнинг энг қиммат шаҳри рейтингида биринчи ўринни ушлаб турмоқда. Сингапурда 100 000 яқин аҳолининг шахсий маблағи $1 млндан ошиқдир. Ушбу ноёб давлат, бир неча йил ичида иқтисодий мўъжизани амалга ошира олди, ва Осиёни савдо марказига айланишга муваффақ бўлди. Шаҳардаги баланд нархлар заҳираларнинг чегараланганлиги билан боғлиқ бўлиб, кўп маҳсулотларни бошқа давлатлардан экспорт қилишга мажбурлайди.
1. Париж дунёнинг мода ва маданият маркази бўлиб, кўплаб инсонлар учун орзу шаҳридир. Парижда ҳаёт ҳар доим қиммат бўлган. Унинг иқтисодиёти бутун ФранцияЯлпи Ички Маҳсулотнинг учдан бирини ташкил қилади. Энг фаол йўналишлар – хизмат кўрсатиш, молиявий, IT, юқоритехнологик ишлаб чиқаришдир. Хизмат кўрсатиш соҳасида шаҳарнинг таҳминан 85% аҳолиси банд. Туризм ЯИМни 13% ташкил этиб, – бир йилда келадиган умумий меҳмонлар сони, шаҳарнинг аҳолисидан 12 баробар кўп эканг. Эшитган бўлишингиз мумкин, ўтган йили Францияда дизельга (23%), бензинга (15%) бўлган нарҳлар кўтарилди. Бу ҳолат автомобилчилар ва интернет жамоатчилиги ўртасида катта эътирозлар тўлқинини келтириб чиқарди. “Сариқ нимчачилар” Париж кўчаларига нарҳлар кўтарилмаслигини талаб қилиб чиқишди. Оммавий эътирозлар 2018 йили 17 ноябрда бошланиб, ҳозирги кунга қадар давом этиб келмоқда.
1. Гонконг – Цзюлун ярим оролини эгалловчи Хитойнинг махсус маъмурий ҳудуди ҳисобланади. Шаҳар ўзига хос учта кўрсаткич: паст солиқлар, эркин бозори ва ҳукуматни иқтисодиётга аралашмаслиги билан ўзига миллиардлаб чет эл инвестицияларни жалб этади. Бу ерда импорт учун божхона тўловлари ққс яни ндс ва шунга ўхшаш солиқ тўловлар йўқ. Ўзининг шахсий валютасига эга ва эркин иқтисодий муҳитга эга бўлиб, Гонконг Ҳитойнинг асосий инвестицион ва заҳира дарвозаси ҳисобланади. Шу билан бирга Гонконг аҳолиси учун уй масаласи жуда долзарбдир. Аҳоли зичлиги ва майдонларнинг қурилиш учун мос эмаслиги кўчмас мулкнинг нарҳларини жуда баландлигига сабаб бўлиб ҳизмат қилади. Шаҳарнинг чеккасида жойлашган арзон уй-жой нарҳи 4 000 000 HKD гонконг долларига яни ўртача $500 минг долларга тенгдир.
4. Рўйҳатнинг тўртинчи қаторини Цюрих эгалламоқда. Аҳоли сони бўйича (416 минг) ва майдон ҳажми (88 км2) бўйича у мегаполис мевқеидан йироқ шаҳар бўлсада, глобал шаҳар ҳисобланади. Уни ҳаттоки норасмий равишда дунёнинг молиявий пойтахти ҳисоблашади. Шаҳар молиявий секторда ва давлат иқтисодиётида муҳим ўрин тутади. Шаҳар аҳолисининг юқори турмуш тарзига кучли валюта, стабил ва мустаҳкам сиёсий тизим, ривожланган инфратузилма, яхши экология ва етарли даромад каби омиллар таъсир қилади. The Economist ўз ҳисоботида кўрсатишича, Цюрихнинг ўртамиёна ишчиси iPhoneнинг сўнги русумини сотиб олиш учун бор йўғи 38 соат ишлаши кераклиги таъкидланди. Бу фуқароларнинг юқори сотиб олиш имконияти ҳақида далолат беради.
5. Энг қиммат шаҳарлар рейтингида Швейцариянинг иккита шаҳри жойлашган. Иккинчиси бу Женевадир – жаҳоннинг дипломатик маркази. Бу шаҳарда БМТ, ХССТ (Халқаро соғлиқни сақлаш ташкилоти), ХСТ (Халқаро савдо ташкилоти) Қизил ҳоч жамиятининг, ҳамда “катта” банклар, суғурта ва молиявий компанияларнинг штаб-квартиралари жойлашган.
5. Осака – Япониянинг энг қиммат шаҳри бўлди. Бу йирик порт мегаполис шаҳари кема қатновчи Япониянинг бош савдо маркази ҳисобланади. Шахарнинг йирикли бўйича иккинчи ўринда туриб, аҳоли сони 10 млндан ортиқдир. Японияда ўртача ойлик таҳминан 2900 доллар атрофида бўлиб, бир хонали уй ижараси ойига 500-800 долларни ташкил этади. Бир одамни бир ой озиқ- овқатига 358-492 доллар сарфланади.
7. Сеулда Жанубий Кореянинг бешдан бир қисми истиқомат қилади. Шаҳар жаҳоннинг энг йирик ва иқтисодий мустаҳкам аглмерациялардан (аҳоли пунктларининг зич жойлашиши) биттаси ҳисобланади. Сеул давлат майдонининг 0,6% ташкил этганлига қарамай, Кореянинг ЯИМни 21% ишлаб чиқаради, савдо-сотиқ, машинасозлик, телекоммуникация, электоника ва қурилиш билан шуғуланади. Сеулда Hyundai, LG, Kia, Samsung компанияларнинг штаб-квартиралари, ҳамда Citigroup, Goldman Sachs, HSBC, JPMorgan Chase, UBS ва бошқа гигант молиявий компанияларнинг ўнлаб бўлинмалари мавжуд. Йирик корпорацияларда банд бўлган мутахассисларнинг ойлик маошлари 2 000 ақш долларидан бошланади.
7. Дания пойтахти ҳам мегаполис (аҳоли сони– 600 минг.) эмас, бироқ шимолий Европанинг иқтисодий марказлардан биттаси ҳисобланади. Шаҳар ҳукумати бизнесни қўллаб-қувватлаган тарзда жиддий равишда инфратузилмага инвестиция киритиб, “ақлли шаҳар” ёндашувини амалга ошириб келмоқда. Ушбу шаҳар Даниянинг жуда тоза, хавфсиз, қулай аҳоли яшаш ҳудуди ҳисобланади. Иқтисодиётнинг асосий йўналишлари – хизмат кўрсатиш соҳаси, савдо-сотиқ, молия, алоқа ва қайта ишлаш саноати.
7. Долларнинг бошқа валюталарга нисбатан мустаҳкамланиши Нью-Йоркни 2019 йил энг қиммат ТОП-10талик рўйҳатидан жой олишга муваффақ бўлди. 2014 йилга солиштирганда нарҳ-наволар анчагина ўсган. 5 йил аввал Нью-Йорк қимматлилик бўйича 39 ўринда турган. Яқинда ўтказилган тадқиқотларга кўра, сўнги йилларда Нью-Йоркда нарҳларнинг ўсиш суръатини кўрсатмоқда. Масалан, 10 йил олдин, бир дона нон 5.75$ , беш йил олдин – 6.42$, 2019 йилга келиб 7.95$ бўлди.
10. Тель-Авив – дунёнинг энг қиммат шаҳарлари рейтингида Яқин Шарқнинг ягона шаҳри эканлиги аниқланди. Тель-Авивда кўчмас мулкни арзони йўқ. Бир хонали уйнинг бир ойлик ижараси 754 дан 1 536 $.гача туради. Шунга қарамай, Тель-Авивга ҳар йили дунёнинг турли бурчакларидан мутаҳассислар юқори ойлик илинжида келишади. Масалан, малакали жарроҳлар 4000-4500 $, мухандислар 4 600 $, дастурловчилар маоши – 7 500$ни ташкил этади.
Таҳлилчиларнинг таъкидлашича, энг хавфсиз ва қулай шаҳарлар энг қиммат ҳисобланади. Ва аксинча, имкониятлар камлиги ва сиёсий ёки иқтисодий муаммолар бор жойда, яшаш нисбатан арзон ҳисобланади.
Инфляция ҳамда миллий валюталарнинг курси тинимсиз ўзгариб туриши, йирик шаҳарларда яшаш қийматини анча пасайтириб қўйган. Шундай қилиб Аргентина, Бразилия, Туркия, Венесуэла ва Ўзбекистоннинг шаҳарлари миллий валюталарнинг курси тушиши натижасида паст қаторлардан жой олди.
Венесуэлада ўтган йили инфляция таҳминан 1 000 000% ташкил этди, пойтаҳти Каракас эса, рейтингни энг сўнги поғонасига тушиб қолди, яъни у хозир дунёда яшаш энг арзон шаҳар дея эътироф этилмоқда. Сўнги ўриндан битта аввал Сурияни пойтахти Дамашқ эгаллаган. Ушбу шаҳар билан ҳаммаси аниқ, бу ерда уруш, қўзғолончилар, қочоқлар ва сиёсий беқарорлик ҳукм сурмоқда. Охиридан учинчи ўринни яни 131- поғонани бизнинг шаҳримиз Тошкент эгалламоқда.
Сўнги йилларда мамлакатамиз шиддат билан тараққий этмоқда, уйлар, бинолар, йўллар, кўприклар, янги фабрика ва заводлар, мактаблар ва боғчалар қурилмоқда. Мамлакатимизнинг чекка қишлоқларида ҳам газ ва свет билан таъминланди. Халқ билан мулоқот, ҳукумат ҳатоликларини тушуниш ва уларни тўғрилаш мамлакатимизнинг иқтисодиётида ва сиёсатида ижобий ўзгаришларга олиб келмоқда. Янги ислоҳотлар ҳар бир соҳа иқтисодиёт, таълим, медицина ва бошқа йўналишларни қамраб олмоқда. Алоҳида эътибор бизнесга қаратилган. Давлат анча очиқ бўлди, сайёҳлар сони кўпайди, халқга ва ОАВоситаларида сўз эркинлиги пайдо бўлди. Ўзбекистон сиёсатдаги муваффақиятлари яқол кўриниб турибди, ва уларни бутун жаҳон тан олмоқда. Аммо, буни ўзи кифоя қилмас экан.
Бир томондан қарасак, Тошкент дунёнинг энг арзон шаҳарларидан биттаси эканлиги яхшидей туюлади, бироқ жаҳон малакаси кўрсатишича, қиммат шаҳарларда ҳаёт тарзи юқорироқ, сифатлироқ, ва ойликлар анча баландроқдир. Шунинг учун бизларга қаерга интилишимиз ва ривожланишимизга йўналишимиз мавжуд. Ўсиб келаётган авлодга алоҳида эътибор берсак уларга энг яҳши таълим ва тарбия, коррупцияни илдизи билан суғириб олсак , бизнес учун ҳақиқатдан ҳам қулай имкониятлар яратсак, ана ўшандагина балки, фуқаролармизни турмуш тарзи яхшиланади ҳамда бизнинг шаҳарларимиз ҳам ҳаёт учун қулай ва чиройи булади.