Одатдаги кунларнинг бирида таниш онахоннинг фикрлари мени бу мақолани ёзишга ундаган бўлса, ажаб эмас. Унинг айтишича, набираси мактабда ўқитувчи бўлиб ишлар экан. Бир кун уйга йиғлаб кириб келибди. У дарсга халақит берган ўқитувчининг мобил телефонини олиб, маъмуриятга топширибди. Шу боланинг отаси ҳаманинг олдида ўқитувчини изза қилиб, бу хатти-ҳаракати учун уни судга бераман, дея дағдаға қилибди. Вақт ўтиб масала ижобий томонга ҳал этилибди, бироқ шу воқеадан кейин ўқувчиларнинг кўпчилиги дарсда телефондан бемалол фойдаланадиган бўлишибди.
Юқоридаги воқеани мулоҳаза қиларкансан, беихтиёр ўйга толасан киши. Хўш, фарзандларимизнинг оқу қорани, яхши-ёмонни танишида муҳим аҳамиятга эга бўлган таълим муассасаларидаги бундай аҳвол нима сабабдан юзага келяпти? Айримлар воқеанинг шу даражада ривожланиб кетишига ўқитувчининг ўзи кўпроқ айбдор деса, айримлар ота-оналарининг ҳаракатини қоралаши мумкин. Хулоса чиқаришда олдин айрим факт ва рақамларга мурожаат этсак. “Electromagnetik Biology and Medicine” журналининг “Бугун дунёда болалар ўлими қўпаймоқда” сарлавҳали мақоласи жаҳон аҳлини ташвишга солгани бежиз эмас. Илмий тадқиқотларда маълум бўлишича, бу ҳолатнинг юзага келишига компьютер ва уяли алоқа воситалари сабаб бўлар экан. Ҳозирда дунёда 2 миллиарддан ортиқ фойдаланувчиларнинг 30 фоизини вояга етмаганлар ташкил этаркан.
Ахборот технологиялари асрининг буюк кашфиётларидан бири– мобиль телефони барчамизнинг оиламизда икки-учталаб учратиш мумкин. Тараққиётнинг “эрка фарзанди”ни афсуски, болаларимизга қимматбаҳо совға сифатида тақдим этмоқдамиз. Бугун қай бир мактабга борманг, унинг оммалашганини кўрасиз. Бошланғич синфдан тортиб юқори синф ўқувчиларигача “сотка” кўтариш оддий ҳолат саналади, гўё. Ўқитувчиларнинг жуда кўп эътирозларига сабаб бўлаётган ушбу ҳолатга ота-оналарнинг жавоби тайин. “Болам қаерда эканлигидан хабардор бўлиш учун”, дея жавоб қайтаришади. Аммо, улар кун келиб бу хабардорликнинг қиммати ошиб кетиши мумкинлигини билишармикан? Шў ўринда яна бир мисол. Франция қонунчилигида 12-14 ёшдагиларнинг таълим муассасасида уяли алоқа воситасини кўтариб юриши, қонун бузилиши билан тенглаштирилган. Буюк Британия қонунларида хатто мактаб ва коллежларда нафақат қўл телефони, балки у ҳақидаги маълумотлар акс этган брошюраларни олиб юриш қатъиян тақиқланади. Бангладешда эса мобил телефондан мунтазам фойдаланувчи ўқувчиларнинг ота-оналари учун жиноий жавобгарлик белгиланган. Гоҳида менда болаларимизни компьютер ва телефон тарбияламаятимикан, деган савол туғулади.
Теварак атрофдагилардан, воқеа-ҳодисалардан ибрат олиб, уларга тақлид қилиб улғаяётган болалар онгига вертуал олам воқеликлари телефон орқали порнография, зўравонлик каби хислатларни сингдирмоқда. Айниқса, кичик синф ўқучиларидан бунинг сезилаётгани ачинарли. Мобил телефондан фойдаланувчи бола феълида ҳурматсизлик шаклланиб бориши натижасида у дарсда устозидан сўроқсиз ўрнидан туриб юриш, телефонидаги қизиқарли ўйин ёки видеороликни ўртоғига кўрсатиши, ёзма иш олинаётганда бир-бирига мисолнинг жавобини узатиши кузатилади. Бу аслида фикрий ялқовликнинг илк кўринишлари эмасми?!
Тараққиёт олдинга силжиш, юксак чўққилар сари кўтарилиш демакдир. Уяли алоқа воситалари, компьютер технологиялари ҳам моҳиятан ана шу мақсадни ўзида мужассам этган. Лекин, улардан нотўғри ва ноўрин фойдаланиш салбий оқибатларга олиб келиши мумкин. Ҳар бир нарсада меъёрни ёддан чиқармасак бас. Сиз бунга нима дейсиз?
Ферузбек Сайфуллаев