2019 жылдың 6 мамыры америкалық HBO (Home Box Office) телеарнасы мен ағылшынның Sky компаниясы бірлесе түсірген, 1986 жылы орын алған Чернобыль АЭС апаты жайында баяндайтын 5 сериялық шағын сериал жарық көрді. Туынды авторы және сценаристі — америкалық сценарист Craig Mazin, ал режиссері — Bo Johan Renck. Аталған картина IMDb қолданушыларының бағасы бойынша әлем тарихындағы ең үздік 250 сериалдың көшін бастады.
Сериал не жайында?
1986 жылдың 26 сәуір күні, сағат тура 01:23:47-де Припять қаласының маңында орналасқан В.И. Ленин атындағы Чернобыль атом электр стансасының 4-энергоблогында жарылыс орын алған. Жарылыс салдарынан реактор толықтай қирап, қоршаған ортаға бірнеше радиобелсенді заттар босап шыққан. Аталған апат экономикалық шығыннан бөлек болжалды қаза мен апат салдарынан зардап шегушілер саны бойынша ядролық энергетика тарихындағы ең жойқын әрі ауқымды жарылыс болып есептеледі. «Chernobyl» сериалы осы апаттың шынайы тарихын баяндайтын туынды.
Көпшілік сериалды қалай қабылдады?
Сериал жайлы көрермен пікірі сан түрлі. Батыстық интернет-сыншылардың қошеметіне ие болған аталмыш туынды көбіне Ресей мен кей ТМД елдерінің тарапынан түрлі сынға ұшырады. Rotten Tomatoes сайтында «Chernobyl» сериалы 96% оң пікірге ие болған және 71 рецензия негізінде орта бағасы 8,6/10 ұпайды құраған.
Жабыңқы "Чернобыль" жалған айту - стандартқа айналып, билік қиянатшыл болғанда не болатындығын көрсетеді.
Hank Stuever, The Washington Post
Танымал америкалық жазушы Stephen King сериалдағы біліксіз шенеуніктерді қазіргі АҚШ президенті Donald Trump'пен салыстырды.
Ал «Россия-24» телеарнасы сериалда көптеген тарихи деректердің бұрмалануы болғанын және сол арқылы Кеңес Одағын қаралағандығын айтып, авторларды сынға алды.
Өз кезегінде Ресей тарапынан түскен сынға таңданған Валерий Легасовтың рөлін сомдаған Jared Harris кезекті сұқбатында былай деді:
Ресейдің Кеңес Одағы беделі үшін күйіп-пысуы таң қалдырады. Бұл Германияның 1930-40 жж. национал-социализм тұжырымдарын ақтауымнен тең ғой.
2005 және 2015 жылдар аралығында Чернобыль АЭС директоры қызметін атқарған Ігор Грамоткін болса, сериалда актерлердің әркез арақ ішіп жүргендігі мен шахтерлердің туннельді жалаңаш қазғандығы еш шындық жанаспайтын бұлмалау екенін айтып, авторларға "Бұл қайткендерің?" деп ашуланған.
Ал ҚР энергетика министрі Қанат Бозымбаев фильмді көрмегендігін, алайда естігендігін айтып, келесі түйінін қосты:
Көркем фильмдер адам санасына жиі әсер етеді, мысалы, "Game of Thrones" т.с.с.. Бірақ біз шынайы өмірде сүреміз, ал ол - кішкене сериалдан өзгеше болады.
«Chernobyl» Қазақстанға жасалған емеурін бе?
2019 жылдың 3 сәуірі, ол кезде әлі уақытша мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев Ресейге ресми іс-сапарымен барғанда Ресей президенті Владимир Путин Қазақстан аумағында АЭС салу жайлы ұсыныс жасаған. Аталған ұсыныс Қазақстан азаматтарының қарсылығын туғызып, кезекті сұқбатында Тоқаев АЭС мәселесі жалпыхалықтық референдумда шешілетіндігі жайлы айтқан. Алайда президенттің бұл сөзіне сеніп-сенбеу екідайлы ой тудырады.
Қазақстанда болжалды АЭС құрылған жағдайда Чернобыль апатының қайталану ықтималдығы бар ма? Сериал арқылы керемет жеткізілген биліктің есепшілдігі мен салғырттығы, сондай-ақ мансапқорлығы - адамзат тарихындағы ауыр апаттардың біріне алып келгендігін ескерсек, сонымен қатар ол қасиеттердің біздің билікке де тән екендігін біле тұра бұл ықтималдықтың өсетіндігі жайлы толықтай сеніммен айта аламын.
Сериалда КСРО Министрлер кеңесі Төрағасының орынбасары Борис Щербина "Сіз қазір кемсініп қалудан өлердей қорқатын ұлтты кемсіткелі тұрсыз." деген керемет сөзі бар. Дәл осы сөз біздің ұлтқа да тән екендігі құпия емес.
Шындықты жасырып қалу, "бастысы есеп берсем болды" деп жұмыс істеу салдары - қайтымсыз дүниелерге алып келуі ғажап емес. Соның айқын дәлелі - Чернобыль апаты.