HBO-ның «Чернобыль» минисериалы режиссерлік жұмыстан гөрі, тақырыбымен елең еткізген шығар. Әсіресе біздерді.
Бейбіт күнгі ядролық апат тақырыбы өз алдына қызық; бірақ біздің толқынды және exUSSR үшін - сол бір қытымыр кезеңді еске алу тіпті қызық болған шығар.
Бүгінгі жастар «заман шынымен сондай болды ма?» деп сұраса, қанқызыл күнді аңсаушылар «қой, әміркендер өтірікші!» деп, өтірік айтып жатқанын көріп отырмын. Ендеше, мен куәлік етсем. Бұл сериалдағының барлығы шын. Сәтті таңдалған бояу фактурасын, адам-шенеуніктің стильдерін былай қойғанда, анау — тағдырлар шын.
Шын, шын. Билік тап сондай болды. Адамдар қисынға емес, қолында билігі бар адамның көңіл-күйіне бағынды. Негізі, қолында билігі бар адамның көңіл-күйіне барлық жерде қарайды; бірақ біздікі тап осы фильмдегідей — тіпті арсыз пошымда болды.
Мыңдаған мамандар «жоғары жақ бәрін біледі» деген соқыр сеніммен өмір сүрді. Сосын бір күні аппараттық жиналыстарға қатысып, қандай есектер отырғанын көріп, жағасын ұстады. Бұл сериалда атом реакторы жөніндегі маман апат бойынша шұғыл кеңеске қандай кездейсоқтықпен келгенін көрдіңіз. Ендеше, сізге айтайын — мұның өзі фантастика. Мемлекеттің басты адамдары отыратын жиынға тек керек цифр мен сөзді айтатын адамдар ғана кіре алды.
Өзім советтік жүйеде заң жүзінде 13 жасқа дейін (одақ 1991 жылы ыдырады), іс жүзінде 16-17 жасқа дейін өмір сүрдім. Себебі жүйе күйрей сала барлығы жаңаланып шыға келген жоқ. Кітаптардан бастап, адамдардың ойлау машығы көпке дейін солай болып қалды. Үй ішім билік үндеген асқақ мақсаттарға күндіз-түні жұмыс істеген. Бірақ барлығы бір күнде зым-зия болды. Дымсыз қалдық. Біз сияқты миллиондаған адам санасына жаңа пәлсапаларды сіңіріп, өмірді қайта бастауына тура келді. Ал кешегі билік өкілдері шын мәнінде — өтірікші болғанын ашықтан ашық мойындады да.
Қазір, «кезінде, ой-хой» дейтіндер көп. Маған сенсеңіз — барлығы өтірік. Ұрлықтың көк қасқасы, қанішерліктің алуан түрі, парақорлық, жемқорлық, дефицит — гүлдеп тұрды. Ендеше өткенді аңсап, болып отыратындарға осы «Чернобыль» фильмін көрсетіңіз де, деректі фильм деп, өтірікті соғып жіберіңіз. Сеніп қалады. Себебі шын екенін байқауға миы жетпейді, және өтірікті шындай қабылдауға бұрыннан машықтанған.