Артыкул прысвечаны разгляду абрадавых этапаў давясельнага перыяду: «пярэпыты», «дамоўленасць», «сватанне», «запоіны», «заручыны». Увага засяроджана на асобных рытуалах, характэрных для абрадавых момантаў давясельнай часткі. У артыкуле знайшлі месца самастойныя назіранні і высновы, зробленыя на падставе аналізу фактычнага матэрыялу, запісанага ў розных вёсках і раёнах Гомельскай вобласці.
Калі маладыя людзі дасягалі пэўнага ўзросту, то яны самі і іх бацькі пачыналі сур’ёзна думаць аб шлюбе. Выходзілі замуж і жаніліся рана — пятнаццаці-шаснаццацігадовая дзяўчына і хлопец, старэйшы за яе на год-два, лічыліся прыгоднымі для стварэння сям’і. Маладыя людзі не заўсёды самі выбіралі сваю пару, часта гэта за іх рабілі бацькі: «Дзеўка і хлопец не ведалі адзін аднаго. Бацькі самі вырашалі лёс сваіх дзяцей» (в. Ляскавічы Петрыкаўскага р-на)*.
Вяселле праводзілася, «калі скончыцца ўборка ўраджаю, пасля Крашчэння, як вада асвеціцца, на первую Прачыстую (28 аўгуста)» (г. Рэчыца), «вяселле можна было гуляць увесь час, акрамя Піліпаўкі, бо маладыя будуць выць друг на друга, і месяца мая, бо маладыя ўвесь час будуць маяцца» (в. Зашчоб’е Рэчыцкага р-на). «Свята праводзілася звычайна ўвосень, калі маглі накрыць стол з таго, з таго, што паспелі зжаць, сабраць у полі, лесе» (г. Жлобін).
Даследчыкі ўсю вялікую разнастайнасць вясельных звычаяў і абрадаў падзяляюць на тры перыяды: перадвясельны, вясельны і паслявясельны.
Падпісвайцеся на наш канал у Яндэкс.Дзэне і будзеце ў курсе новых публікацый і даследаванняў!
Засяродзім увагу на асаблівасцях давясельнага перыяду на Гомельшчыне, які па структуры складаецца з наступных кампанентаў: дамоўленасць, пярэпыты, сватанне, запоіны, заручыны (змовіны).
Дамоўленасць і пярэпыты — гэта часткі давясельнай абраднасці, якія ў нашых мясцовасцях сустракаюцца рэдка. Адзначым, што яны могуць выступаць у асобных мясцовасцях як адзін абрад або як самастойныя асобныя абрадавыя этапы. Іншы раз мы сустракаемся з тэрміналагічнай блытанінай: людзі могуць называць «дамоўленасць» — «пярэпытамі», а «пярэпыты» — «дамоўленасцю».
Дамоўленасць — гэта адзін з абрадаў, падчас якога маладыя дамаўляюцца аб шлюбе: «Жаніх прыходзіць або прыязджае ў дом нявесты і просіць дазволу на жаніцьбу ў бацькоў нявесты» (в. Елянец Буда-Кашалёўскага р-на).
Пярэпыты праходзілі па просьбе жаніха і пры згодзе дзяўчыны. Звычайна ўдзельнічалі ў гэтай цырымоніі 3 чалавекі: маці жаніха, хрышчоная маці і яе сястра. Маці жаніха павінна была ацаніць падвор’е будучай нявесткі і перапытаць, ці згодна яна выйсці замуж. «Пры саглашэнні мацеры абменьваюцца хлебам» (в. Пянчын Буда-Кашалёўскага р-на), а вось «калі не нравіўся дзяўчыне хлопец, і яна не хацела за яго ісці, то на вароты клалі гарбуз» (в. Рудзянец Буда-Кашалёўскага р-на).
Пасля пярэпытаў адразу прызначаўся дзень сватання. Аднак у в. Елянец Буда-Кашалёўскага р-на сватанне адбываецца адразу пасля «дамоўленасці», а пярэпытаў у іх не было.
Сватанне — гэта адна з галоўных частак давясельнага перыяду, калі сваты дамаўляюцца, ці будзе вяселле, і прызначалі час заручын або запоін (у некаторых мясцовасцях адзін з гэтых абрадаў адсутнічаў або ўвогуле праходзіў адначасова са сватаннем).
У сваты звычайна хадзілі ў суботу вечарам, нават ноччу. Звычайна гэта былі 3-4 чалавекі: «хросны бацька, бацька маладога, малады» (в. Лескі Акцябрскага р-на), аднак гэтая колькасць іншы раз вагаецца: «У сваты ішлі чалавек 5-7: хросны бацька, дзядзькі, родны бацька, жаніх» (в. Вялікія Нямкі Веткаўскага р-на), або «ўся радня: бацько, маці, хросныя (бацько, маці), дзядзько, цётка, брат. Магло прыйсці 10-12 чалавек». Сваты складалі людзі толькі з радні, аднак вельмі рэдка сустракаецца і такой выпадак, што ў сваты павінны адпраўляць «знаёмых мужчын» (в. Шкураты Брагінскага р-на).
Падыходзілі да дому нявесты таксама незвычайна: «На двор, дзе жыве маладая дзяўчына, заяджаюць муляваныя вазы. На вазу сядзяць сваты» (в. Чырвоная Слабада Акцябрскага р-на), «Прыехаўшы да маладой, у хату адразу не ўваходзілі, а стаялі ў двары і гучна размаўлялі, каб іх пачулі і паспелі падрыхтавацца» (г. Рэчыца).
Шэраг цікавых абрадаў быў звязаны з уваходам у хату: «Грэлі рукі аб печ, каб здароўкацца цёплымі рукамі, каб дзеці цёпла жылі, багата» (в. Азершчына Рэчыцкага р-на).
Абрад сватання суправаджаўся рытуальным дыялогам, які адбываўся паміж сватамі і бацькамі нявесты, дзеяннямі, якія сімвалізавалі ўмову згоды або нязгоды на шлюб.
Працяг артыкула чытайце на Краязнаўчым сайце Гомеля і Гомельшчыны.