У 2000 і 2003 гадах выйшлі з друку дзве кнігі “Памяць: Светлагорск і Светлагорскі раён. Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі”. Гэта першае выданне, якое сабрала спісы жыхароў Светлагоршчыны і пахаваных на яе тэрыторыі людзей з іншых мясцовасцей, якія загінулі падчас войнаў, рэпрэсій і іншых канфліктаў, змешчаны там і нарыс гісторыі раёна ад старажытнасці да нашых дзён. Праца над кнігай “Памяць” доўжылася 15 год.
17 студзеня 1989 года сакратарыят ЦК КПСС прыняў пастанову “Аб стварэнні ўсесаюзнай кнігі “Памяць”, у якой меркавалася сабраць спіс усіх жыхароў краіны, якія загінулі падчас Вялікай Айчыннай вайны. Такое выданне павінна было з’явіцца ў кожным раённым цэнтры СССР. У БССР праца над кнігай “Памяць” пачалася значна раней і ўключала не толькі спісы загінулых, а і гістарычныя нарысы раёнаў.
Падпісвайцеся на наш канал у Яндэкс.Дзэне і будзеце ў курсе новых публікацый і даследаванняў!
3 1989 па 1991 год пытаннямі падрыхтоўкі кніг “Памяць” у Беларусі займаліся аддзелы па ідэалогіі пры райкамах Камуністычнай партыі Беларусі. У 1991 годзе, каб паскорыць работу, урадам Беларусі было прынята рашэнне стварыць пры раённых і гарадскіх выканаўчых камітэтах рабочыя групы па тры чалавекі з устаноўленым заробкам. Для падтрымкі гэтых груп ствараліся камісіі, куды ўключаліся кіраўнікі выканкамаў, прадпрыемстваў, калгасаў, ваенкаматаў, міліцыі і іншых устаноў, якія мусілі аказаць дзейсную дапамоіу ў падрыхтоўцы выдання. Але праца над кнігай “Памяць” на Светлагоршчыне ішла марудна.
“Застаўся толькі горкі асадак, — успамінаў адзі 11 з актыўных укладальнікаў светлагорскай кнігі “Памяць” Уладзімір Бурачонак, — бо тыя, каму даручылі гэтую справу, нават не ўяулялі сабе аб’ёмаў працы… Я не ведаю другога раёна на Беларусі, дзе б гэтая высакародная справа ажыццяўлялася б з такімі цяжкасцямі, як у Светлагорскім. Галоўная прычына ў тым, што не была створана рабочая група, а ўсе пытанні даручалі людзям, якія не мелі для гэтага часу” [1].
Пры падрыхтоўцы кнігі “Памяць: Светлагорск і Светлагорскі раён. Гісторыка-дакументальныя хронікі гарадоў і раёнаў Беларусі” некалькі разоў мяняліся кіраўнікі рабочай групы. Тым не менш, краязнаўцы раёна сабралі матэрыял на тры тамы. Але былі надрукаваны толькі два: вялікая частка звестак так і не пабачыла свет. Выйсцю гэтай унікальнай кнігі з друку перашкодзіў распад СССР, аднак сабраны матэрыял захоўваўся і чакаў свайго часу.
Першы том кнігі “Памяць” быў падрыхтаваны ў траўні 2000 года, але з-за адсутнасці сродкаў надрукаваны толькі ў снежні накладам 3 тысячы асобнікаў (у выдавецтвы “Беларусь”). На 510 старонках змясціліся адцінак гісторыі Светлагоршчыны ад старажытных часоў да 1943 года, спісы ахвяр палітычных рэпрэсій, чырвонаармейцаў і партызан, якія загінулі пры абароне і вызваленні Светлагорскага раёна. Прэзентацыя першага тому кнігі “Памяць” адбылася ў 2001 годзе ў цэнтральнай гарадской бібліятэцы напярэдадні Дня Перамогі. На падзею сабраліся ветэраны выйны, краязнаўцы, якія працавалі над кнігай, работнікі райвыканкама.
“Гэта кніга вельмі каштоўная, — сказаў намеснік старшыні райвыканкама Мікалай Іванавіч Чырва. — Яна не адлюстроўвае інтарэсы выбранага кола чытачоў. Яна для ўсіх пакаленняў. Азірацца на сваё мінулае неабходна, таму кнігу з задавальненнем прачытаюць ветэраны Вялікай Айчыннай вайны. Гарантыя вечнасці гэтай кнігі — у адсутнасці палітычнай кан’юнктуры. Кніга напоўнена толькі адной ідэалогіяй — ідэалогіяй абароны Радзімы” [2].