Добавить в корзинуПозвонить
Найти в Дзене
TURFA OLAM

Ислом динининг кавказ ерларида йилиши

7 асрнинг урталарида дуне янги диннинг жуда оз фурсатда бутун ер саераси буйлаб кенг ейилишидай тарихий вокеликни гувохи булди. Ха тушунганингиздай бу дин ислом дини эди. Араб халифалиги бир вактнинг узида ислом дини ейишни жуда куп улкаларга юриш килиш оркали бошлади. Шундай улкалардан бири Кавказ худуди эди. Араб халифалиги бу худудга етиб келгунга кадр Кавказ ерлари эслатиб утамиз тарихнинг яна бир йирик давлатларидан бири Сосонийлар кул остида эди. 643 йилда араблар Кавказнинг энг кадимий шахарларида бири саналган Дарбанд остонасига келганда бу ерда эслаб колинг Сосонийлардан булган Шахриернинг хукмронлиги давом этаетган эди. Дарбанд деворлари арабларнинг хужумини бемалол даф кила олади. Аммо орадан куп утмай аникроги 733 йилда халифалик Дарбандни эгаллайди ва бу ерда Кавказдаги биринчи жума масжидини барпо килади. Бу масжид эса бугунги кунда Россия худудидаги энг кадимий ислом динининг масжиди хисобланади. Халифа Умар 752 йилда Дарбандни узининг ишончли саркардаларидан бири Марвон

7 асрнинг урталарида дуне янги диннинг жуда оз фурсатда бутун ер саераси буйлаб кенг ейилишидай тарихий вокеликни гувохи булди. Ха тушунганингиздай бу дин ислом дини эди. Араб халифалиги бир вактнинг узида ислом дини ейишни жуда куп улкаларга юриш килиш оркали бошлади. Шундай улкалардан бири Кавказ худуди эди. Араб халифалиги бу худудга етиб келгунга кадр Кавказ ерлари эслатиб утамиз тарихнинг яна бир йирик давлатларидан бири Сосонийлар кул остида эди. 643 йилда араблар Кавказнинг энг кадимий шахарларида бири саналган Дарбанд остонасига келганда бу ерда эслаб колинг Сосонийлардан булган Шахриернинг хукмронлиги давом этаетган эди. Дарбанд деворлари арабларнинг хужумини бемалол даф кила олади. Аммо орадан куп утмай аникроги 733 йилда халифалик Дарбандни эгаллайди ва бу ерда Кавказдаги биринчи жума масжидини барпо килади. Бу масжид эса бугунги кунда Россия худудидаги энг кадимий ислом динининг масжиди хисобланади.

-2

Халифа Умар 752 йилда Дарбандни узининг ишончли саркардаларидан бири Марвонн ибн Мухаммадга топширади. Шунга алохида эътибор беришингизни сураган булардикки 9 аср форс тарихчиларининг кайдларига кура Кавкав халкларида ислом дини энг тинч куринишда ейилганлиги билан хам ажралиб тураркан. Негаки бу ер ахолиси 9 асрнинг бошларига келиб ислом динини хеч кандай таргиботсиз диккат килинг хеч кандай таргибосиз ихтиерий равишда кабул килишни бошлаган. Бу эса мазку худуда асрлар давомида истикомад килиб келадиган зардуштийлик ва насронийлик динининг вакилларига екмаган.

-3

11 асрда хозирги Догистон худудига салжукий туркларнинг консираган буриларга ухшаб бостириб келиши уз навбатида мазкур худуд ахолисининг тинчлигини бироз йукотиши билан хотима топади. Аслида араб халифалигининг Кавказ худудига эътибор каратишини асосий сабаби бутун шимолликларни шу ердан туриб ислом динига даъват килиш ва Дарбанд шахрини Кавказ ислом оламининг пойтахти килиш эди ва шундай булди хам. Дарбанд хакикатдан тогли халкларнинг маърифат марказига айланди. Буни эса 14 асрдан эътиборан ислом динининг Кавказ халкларида ва Хазар хоконлигида давлат дини макомига эга булгани билан изохлашимиз мумкин.

-4

16 асрда Догистонга Сафавийларнинг бостириб келиши билан шиаликнинг маълум микдорда кулоч ейиши билан якунланади. Аммо бу узокка бормайди. Энди ислом динининг Олтин Урда ва Симсим шохлиги томон кадам ташлаши хакида кискача гапириб утсак. 13 асрнинг урталарига келиб Олтин Урданинг шимолий худудлари ахолисига Дарбанд шахридан махсус отряд жунатилади. Бу отряднинг асосий вазифаси эса куп худолилик ва шаманизмга асрлар мобайнида сигиниб келган халкларга ислом дини хакида маълумот бериш эди, ва бу отряд уз миссиясини аъло даражада бажаради. 1395 йилнинг 15 апрел куни Амир Темурнинг Терек дареси буйида Олтин Урда хони Тухтамишни ер билан яксон килгандан кейин Олтин Урдада хам биринчи масжидлар курила бошланди. Бу эса уз навбатида эндиликда Олтин Урдада хам ислом дини давлат макомига эга булиши мумкин деган гап билан изохланарди. Хозирги кунда Кавказ худудида истикомад киладиган ахолининг 95 фоизи ислом дини вакиллари эканлигини аник маълумот урнида такдим килиб ролигимизга хотима ясаймиз.

-5