Добавить в корзинуПозвонить
Найти в Дзене
TURFA OLAM

Кометалар хакида нималарни биласиз

Рим тарихчиларнинг кулезмаларига кура эрамиздан аввалги 44 йилнинг июль ойида самода кузатилган комета инсоният тарихида кузга ташланган энг йирик комета саналади. Уни комета пайдо булмасдан бир неча ой олдин аникроги эрамиздан аввалги 44 йилнинг 15 март куни Римда сенатда улдирилган Рим империясининг машхур императори Юлий Цезар шарафига Цезар кометаси деб хам номлашган. Ушбу комета пайдо булганда кадимги Рим ахли диккат килинг кометани император Цезарьнинг рухи деб кабул килишган. Сабаби Цезарь хаетлик чогида узини маъбудларнинг фарзанди ундан кейин эса маъбуд деб эълон килган эди. Цезар кометасини бошка кайтиб кузга ташланмаганини эслатган холда кейинги маълумотга юзлшанамиз. Насронийлик дини урта асрларда буни куп бора айтганмиз фанни кабул килган эмас, шу боисдан Папалар оддий халк устидан уз хукмронлигини саклаб колиш максадида самовий жисмларни яратган юборган бало ва жазо деб инсонларга уктиришган. 1264 йилда кузатилган Улуг комета номи ила тилга олинган комета хам шундай бало

Рим тарихчиларнинг кулезмаларига кура эрамиздан аввалги 44 йилнинг июль ойида самода кузатилган комета инсоният тарихида кузга ташланган энг йирик комета саналади. Уни комета пайдо булмасдан бир неча ой олдин аникроги эрамиздан аввалги 44 йилнинг 15 март куни Римда сенатда улдирилган Рим империясининг машхур императори Юлий Цезар шарафига Цезар кометаси деб хам номлашган. Ушбу комета пайдо булганда кадимги Рим ахли диккат килинг кометани император Цезарьнинг рухи деб кабул килишган. Сабаби Цезарь хаетлик чогида узини маъбудларнинг фарзанди ундан кейин эса маъбуд деб эълон килган эди. Цезар кометасини бошка кайтиб кузга ташланмаганини эслатган холда кейинги маълумотга юзлшанамиз.

-2

Насронийлик дини урта асрларда буни куп бора айтганмиз фанни кабул килган эмас, шу боисдан Папалар оддий халк устидан уз хукмронлигини саклаб колиш максадида самовий жисмларни яратган юборган бало ва жазо деб инсонларга уктиришган. 1264 йилда кузатилган Улуг комета номи ила тилга олинган комета хам шундай бало ва жазолардан бири сифатида кайд килинган. Негаки Улуг комета уша 1264 йилнинг 1 октябрь куни куеш системасидан учиб утганда тушунарли килиб айтадиган булсак ердаги одамларга куринганда рим Папаси Урбан IV хасталаниб етиб колади ва эртаси куни яъни 1264 йилнинг 2 октябрь куни у бу дуне билан видолашади. Шундан кейин насроний оламига алокадор одамлар самода комета курса ерда кандайдир фожеа содир булади деб уйлашган. Европалик астроном Ги Пингре ушу Улуг кометани 1778 йилда яна самода пайдо булганлиги хакида езиб колдирган. Ги Пингренинг хисобига кура комета 2140 йилда яна пайдо булармиш. Лекин у кандай хисобга асосланиб буни езиганлиги халигача номаълумлигча колмокда.

-3

1772 йилнинг 8 март куни астроном Жак Лейбак Монтен саерамизга жуда якин масофада учиб утаетган самовий жисмни кургани хакида уз кундалигида езиб колдиради. 1805 йилда эса Жан Луи Понс хам худди уша ерга якинлашиб учиб утган жисмни уз кайдномасида тасвирлайди. 1826 йилда астроном Вильгельм фон Биэл уни комета эканлигини аниклайди ва унга Биэль кометаси номи берилади. Биэль кометаси диккат килинг куеш системасига 1832 йилда, 1846 йилда ва 1852 йилда яна кайтади аникрок айтадиган булсак яна осмондан ердагиларга куринган холда учиб утади. Кейин эса у умуман гоиб булади. Бирок бу борада Миссис Олири кометаси, Чикагодаги улуг енгин асарининг муаллифи Мел Васкин Биэль кометасининг изсиз йуколиб кетганини бошкача аник факт билан исотлаган. 1871 йилнинг 8 октябрь куни Висконсин ва Мичиган штатларидаги улуг енгин айнан уша Биэль кометасининг куеш системасида парчаланиб майда булакларга ажралиб ерга тушиши натижасида пайдо булган. Шундай экан комета изсиз йуколмаган у ерга бир умрга мехмон булиб келган.

-4

Бу кометани жуда куп астрономлар урганган. 1846 йилнинг 26 февраль куни Даниялик астроном Теодор Брорзен куеш систимасидаги энг тиник куринган кометалардан бирини ерга якин масофадага парвозини кайд килади ва унга Брорзен кометаси номи берилади. 1851 йилда эса Брорзен кометасини германиялик яна бир астроном Иоганн Франц Энке кайтгани хакида кайдлар езиб колдиради. Орадан яна сал кам 6 йил утгандан кейин эса аник саналарда 1857 йилнинг март ойида Брорзен кометасини германиялик машхур метеоролог Карл Христиан Брунс ушбу комета муддатдан олдин кайтиб келди, уни парвозига юпитер таъсир курсатган деган маълумотларни кайд килган. Христиан Брунснинг хисобига кура ерга якин масофада учиб утган комета агар унга хеч кандай самовий жисм таъсир утказмаса хар 4 ярим йилда кайтиб келиши керак булган. Аммо Брорзен кометаси Брунснинг хисоби буйича харакатланган эмас. Уни сунги бор 1879 йилда куришган. Кейин эса у бошка кометалар сингари изсиз гоиб булган еки куешга якинлашгани сабабли парчаланиб кетган булиши мумкин. Умид киламизки мавзу оркали сиз учун керакли маълумотларни такдим кила олдик.

-5