Перевод-Дамир Шарафутдинов
Ҡыш үтте, ә яҙ яңы мәшәҡәттәр менән бергә ҡыуаныстар ҙа алып килде. Әлтүк шаҡтай үҫергә өлгөргән башмаҡты һыйырға алыштырҙы. Уны арбаға һалып алып килделәр ҙә, тоҡ һымаҡ итеп ергә ауҙарҙылар. Ҡаҡ һөйәк кенә. Йөрөй ҙә алмай, тояҡтарын туңдырған. Күмәкләшеп һарайға арҡандар менән аҫып ҡуйҙылар. Һауалар ҙа, ергә төшөрөп һалалар. Ул көтөүгә йөрөмәне, йылға буйында бәйле торҙо. Шулай ҙа һөтлө ине. Һөттө фронтҡа йыялар, тик балаларға ла артып ҡала.
– Етер, күп йоҡлайһың, – Еля һеңлеһен ҡытыҡлай, – ана, ҡояшҡа ҡара!
Таня түшәктә йомарланып, юрғанды баш аша ябына:
– Кит әле, апай, йоҡом килә, – ул таҡыр башын мендәр аҫтына йәшереп, тибешә башлай.
– Ә тауҙа еләк бешкән!
– Еләк? – Таня һикереп тороп ултырҙы ла, йоҡоло күҙҙәрен ыуғыланы. Ҡайҙа еләк?
– Әйҙә, мунсаға сатыр йыйырға барайыҡ та, юлда еләк ашарбыҙ.
Әлтүк ҡыҙҙарының сәсен йылына ике тапҡыр ала, һарыҡтары менән бергә. Бетләмәһендәр өсөн. Пасха байрамы алдынан Еляның толомон тығыҙ итеп үрәләр ҙә, төбөнән ҡырҡып алалар. Ҡыш эсендә үҫеп өлгөргән ҡуйы сәстәрҙе башҡа ҡайсы алмай, һарыҡ ҡырҡҡыһы ғына үтә. “О, ниндәй ҡупшы бүрек!” – тип һоҡлана Леля инәй, ҡыҙҙың ҡап-ҡара, ҡалын, ебәктәй йомшаҡ сәстәрен ойпалап. Бөҙрәләтергә лә кәрәкмәй…” Ленинградта йәшәгән Леля инәй сәстәрҙә ниҙер аңлай ине шул.
Еля кескәй генә көҙгө аша үҙен тикшерә, бөҙрә сәстәрен тартҡылап ҡарай. Уның сәстәре Таняныҡы һымаҡ, ә танауы ҡырлас булһын ине! Һеңлеһенең түңәрәк битен тотош һипкелдәр һырыған. Уны бөтәһе лә ярата. Әсәһе уны үҙе менән йоҡларға ятҡыра, йомшаҡ урындыҡҡа һалып, юрғанға урай. Ә Еляны ҡаҡ мейес башына мендерәләр. Ул әсәһенең карауаты янында өйөрөлөп йөрөп ҡарай, уға һырығырға хыяллана. Бында Таняның һипкелдәре ғәйеплелер, тип уйлай ул. Тап шулар кешеләрҙе әүрәтә һәм тарта, ә уның бите ап-аҡ, хатта төртөк тә юҡ.
Арыш икмәген йылы һөт менән тамаҡлап, апалы-һеңлеле ҡул арбаһын урамға табан һөйрәнеләр.
– Һо, арба һөйрәп ҡайҙа китте былар? – Һигеҙ йәшлек күрше ҡыҙы Маняға барыһын да белеп тороу кәрәк.
– Щелкановҡа, сатыр йыйырға.
– Беҙ ҙә һеҙҙең менән! Беҙгә лә утын кәрәк, эйеме, Феня?
– Эйе шул, кәрәк, – тип килеште һонтор буйлы, ҡара сәсле апаһы.
Тиҙҙән Филипповтарҙың ихатаһында Маняның яңғырау тауышы ишетелде:
– Әй, Колька, арбаны сығар!
Эреле-ваҡлы төркөм яй ғына тауға үрләне. Ҡояш ныҡ ҡыҙҙыра. Хәлһеҙ Маня тешен ҡыҫып ауыр арбаны этәй. Ул ҡаратырышланып башҡаларҙы уҙырға теләй. Филипповтар һәр ваҡыт күрше Тимофеевтар менән ярышып йәшәне. Уйындарҙа ла сәмләнеп уҙыша улар. Бына әле улар кемуҙарҙан балалар өсөн ауыр булған ҡул арбаларын тау башына мендереп еткерергә ашыға. Еля ла тирләп-бешеп тырыша. Хатта күлдәге арҡаһына йәбешеп тирләп сыҡты.
– Ур-ра! Беҙ беренсе! – тип яр һалды тау башына мереп еткән Маня. Зәңгәр күҙҙәре ялтырап уйнаны, тауышы алыҫҡа яңғырап китте.
– Был дөрөҫ булманы! Һеҙ өсәү, ә беҙ икәү генә! – Тип ҡаршылашты Таня.
– Ә һеҙҙең арбағыҙҙың тәгәрмәстәре ҙурыраҡ! – тип бирешергә теләмәне Маня.
– Ә һин Колькаһыҙ ғына ярышып ҡарар инең, – Ахылдап төшкән Еля арыған аяҡ-ҡулдарын һелккеләп, ял итергә ултырҙы. – Ул бит ир булып бөткән.
Ер еләгенең хуш еҫе башҡа гөл-сәскәне уҙып киткән. Күп ине еләк. Балалар тиҙ арала бәхәстәрен, сытыр-сатыр йыйыуҙы ла онотоп, ашарға ябырылды. Башта ни эләгә шуны йыйҙылар, әҙерәк туйғас, һайлана башланылар. Суҡ еләктәрҙе тәлгәшләп йыйып алып, улар үләнгә ултырҙы. Аҫта ауыл ҡул һуҙымында ғына ята. Һалам башлы өйҙәр бынан уйынсыҡ һымаҡ ҡына күренә. Уртанан ҡояшта ялтырап йылға борғолана. Таштарҙа сылтырауы ла ишетелгән һымаҡ, болонда йөрөгән һарыҡтарҙың баҡырыуы ла ишетелгәндәй.
– Ҡара-ҡара, – Маня шатланғандай ҡысҡырып ебәрҙе. – Трифон бабайҙың быҙауы беҙҙең өләсәйҙең баҡсаһына ингән!
– Вәт мәғлүн! Хәҙер өләсәй кәрәген бирә!
– Әһә! Кисәге минең һымаҡ, таяҡ менән эләктерәсәк! – Феня йөҙөн сытырайтты. – Ҡара, аяҡ күм –күк!
– Өләсәйем йүнләп йөрөй ҙә алмай, шуға таяғын ташлай, – тип көлдө Коля.
– Ә миңә теймәне! Теймәне! – тип маҡтанды Маня. – Ҡасып өлгөрҙөм. Ә Христинка кәртә аша һыҙҙы.
– Өләсәй бөтәһен дә әсиргә алды, – Коля көрһөнөп ҡуйҙы. – Ҡапҡа алдына сыҡты ла:” Ҡыярҙарҙы ҡайтарығыҙ!” – тип ҡысҡырҙы…
– Ул минең дә ҡыярҙарҙы тартып алды, – Еля үкенесле көлөмһөрәне. – Исмаһам, бер тапҡыр тешләп тә өлгөрмәнем. Хәҙер күҙенә күренергә лә оят.
– Мин ҡурҡам унан, – тине Таня. – Уның башы ҡыҙыҡ ҡына. Минең атайымдың шахмат таҡтаһы һымаҡ: аҡлы-ҡаралы.
Шулай күңелле һөйләшә-һөйләшә, улар Пушатлах тигән урынға еттеләр. Элек йүкәлек булған ерҙә ағастар ҡалмаған инде. Уларҙы һалабаш өсөн ҡырып бөтөргәндәр. Ҡайын һәм уҫаҡ ағастары араһында бүре йүкәһе ҡыуаҡтары үҫә. Балалар аяҡ аҫтында ятҡан бөтә янырлыҡ нәмәне арбаға йыя башланы: һыйыр тиҙәге, серек һынығы, тап киҫәге... Еля көтмәгәндә һәлмәк кенә ҡайын ботағы табып алды. Бына уңыш! Әсәһе лә ҡыуаныр.
Ҡайтҡанда юл буйына Маня күрше арбалағы ҡайын ботағына күҙе ҡыҙып ҡарап килде.
– Юллыҡлы шул һеҙ! Ана ниндәй ҙур күҫәк таптығыҙ, ә беҙҙә ыбыр-сыбыр ғына.
– Ә һеҙҙә ауыр ғына киҫкә бар.
Еля менән Таня арбаларын һарай эргәһендә бушатып, һыу инергә саптылар. Ашҡа тип алабута, ҡуҙғалаҡ йыйҙылар, Еля байып барған ҡояшҡа борсолоп ҡараны.
– Ҡайтып аш бешерә һалырға кәрәк, тиҙҙән ҡайтырҙар.
Улар аласыҡта мәж килде, шишмәгә һыуға барып килде. Ҡайтҡас, апаһы тауыш күтәрҙе:
– Таня, ә беҙҙең ҡайын киҫкәһе ҡайҙа?
– Маньканың эше был!
– Күҙе ҡыҙа ине шул!
– Шым ғына ҡарап киләйем әле.
– Уларҙа шул! – тине ахылдап төшкән Таня, разведкаға барып килгәс. – Беҙҙе һемәйтмәкселәр, ҡара уларҙы!
Ҡыҙҙар шым ғына барып, ағасты кире алып ҡайттылар.
– Урларға уйлағандар, ә!
– Бына уларға!
– Ҡарауыллап торайыҡ, тағы ла килһәләр.
Ҡыҙҙар засадаға боҫто. Ситән һарай эсенән урам күренеп тора.
– Ана киләләр, – тип бышылданы Таня. Маня менән Феня тиҫкәреләнеп ҡарышҡан ағаларын ҡапҡаға төрткөләй ине.
– Килеп сыҡмаҫтары борон алып ҡасайыҡ!
– Күреп ҡалһалар…
– Өйҙә юҡ улар! Ҡурҡма!
Коля теләр-теләмәҫ кенә килеп ҡайын ботағын эләктереп алды.
– Әһә, эләктеңме!? – Ҡыҙҙар һарайҙан йүгереп сыҡты.
– Тапһаң, шым, юғалтһаң да шым… – тип Маня кире өйөнә ҡарай сапты.
– Был таяҡты турап, йәшереп ҡуяйыҡ, – тип ауыр һуланы Еля.
Читать другие произведения:
как жених невесту перед свадьбой проверял
Ведьма
Про свадьбу, похороны и покойницу
Шурка