Assalomu aleykum kanalimizning aziz muxlislari! Kirib kelayotgan yangi yil bayrami barchangizga muborak boʻlsin! Ushbu maqolamiz orqali yangi yil bayrami va uning tarixi haqida bir qancha qiziqarli maʼlumotlarni sizlarga taqdim etamiz!!!
Yangi yil bu - eski yil tugab yangi yilning boshlanishidir ya'ni eski yilning tugashi va yangi yilning kirishi kuni nishonlanadigan bayram. Yangi yil dunyoviy bayram sifatida dunyo miqyosidagi eng keng tarzda nishonlanadigan bayram. Diniy qonunlar va jamiyatga asoslangan bir qancha davlatlarni inobatga olmagan yangi yil bayrami dunyoning barcha mamlakatlarida eng asosiy bayramlardan biri sifatida kutib olinadi.
Yangi Yil bayrami insoniyatning eng qadimgi bayramlaridan biri boʻlib, 5 ming yillik tarixga ega. Qadimgi Bobil va qadimgi Misrda eramizdan avvalgi 3 ming yillikda birinchi marta nishonlanishni boshlagan. Oʻtmishda yangi yil xalqlarning sivilizatsiyasi va madaniyatiga qarab turlicha sanalarda nishonlangan. Misol uchun qadimgi Misrliklarda yangi yil Nil daryosining toʻlib toshgan davriga yaʼni sentyabr oyiga toʻgʻri kelgan. Qadimgi Bobilliklarda esa yangi yil bahorning birinchi oyidagi yangi oyning chiqishi vaqtiga toʻgʻri kelgan. Qadimgi Misrliklarda ham Bobilliklarda ham yangi yil yangi dehqonchilik mavsumining boshlanishi hisoblangan. Ular yangi dehqonchilik mavsumi unumli kelishi va hosil moʻl-koʻl boʻlishini xudolaridan soʻrab, ularning sharafiga qurbonliklar qilishib bayram nishonlashgan.
Oʻrta Osiyoda yangi yil qadimgi Majusiylik udumlariga koʻra bahorning birinchi oyida koʻklamning kelishi, tabiatning uygʻonishi va dehqonchilik uchun yangi mavsumning boshlanishi sifatida bayram qilinib kelingan. Keyinchalik bu bayramni nishonlash uchun aniq sana kiritilib, 21 mart sanasi belgilangan. Bugungi kunda bu bayram oʻlkamizda Navroʻz bayrami sifatida nishonlanadi.
Bugungi kundagi 1-yanvarda nishonlanadigan yangi yil bayramining kelib chiqishi xristianlik udumlariga borib taqaladi. Xristianlik eʼtiqodlariga koʻra ularning ilohi biz musulmonlar uchun paygʻambar sifatida eʼtirof etiluvchi Iso alayhissalom aynan shu sanada archa daraxti yonida tugʻilgan, shu sababdan ham archa doim yashil rangda boʻlib turadi deya eʼtiqod qilinadi. Rasmiy jihatdan yangi yil bayramini nishonlash miloddan avvalgi 46 yilda Rim imperatori Yuliy Sezar tomonidan taʼsis etilgan boʻlib, bayramni nishonlash sanasi 1-yanvar qilib belgilangan. Ammo qadimgi Rimliklar kalendari boʻyicha yanvar oyi hozirgi kunda dunyo miqyosida foydalaniladigan Grigorion kalendarining mart oyiga toʻgʻri kelgan.
Keyinchalik xristianlikning keng yoyilishi bilan bu bayram turli xalqlarda turli vaqtlarda nishonlangan.Misol uchun Angliyada yangi yil aprel oyida nishonlangan boʻlsa, Fransiyada bu sana Paxsa bayrami haftasining birinchi kuniga toʻgʻri kelgan, Xitoyliklarda 20-yanvar va 18-fevral oraligʻida har yilgi kalendarning oʻzgarishiga qarab oʻzgargan, Xristianlikning Provaslav mazxabidagi xalqlarda yangi yil 13-yanvar atrofida nishonlangan, Katolik mazxabidagilar esa bu bayramni 25-dekabrda nishonlashgan. Xristianlar bu bayramni katta bayram sifatida kutib olishgan, bayram munosabati bilan bir-birlariga sovgʻalar ulashishgan, archa daraxtini bezatib uning atrofida bazm uyishtirishgan va santa-klausdan sovgʻalar kutishgan.
Uygʻonish davriga kelib aniqrogʻi 1582 yili Rim Papasi Grigorian eski Yulian kalendaridagi xatoliklarga tuzatish kiritib, yilning boshi sifatida 25- dekabrni emas 1-yanvarni belgilaydi. Ammo Grigorion 1-yanvar kunini bayram qilishni tavsiya etmagan, Xristianlikning asosiy bayrami 25-dekabrligicha qoldirilgan. Uygʻonish davrining oxirlariga kelib, Yevropada fan-texnika inqilobi boshlanishi bilan katolik cherkovining obroʻsi yemirilib davlatlarning ichki siyosatidagi taʼsirini yoʻqotadi. Yevropa davlatlari birin ketin dunyoviy davlatga aylanadi. Bu davrga kelib Yevropa davlatlarida 1-yanvar sanasi katolik cherkovlarining qarshiligiga qaramasdan kalendar boʻyicha yangi yilning boshlanishi sifatida bayram qilina boshlanadi.
Shu tariqa yangi yil bayrami Xristianlarning 25-dekabr va 13-yanvardagi Iso Masihning tavallud kuni yohud Rojdestvo bayramidan alohida bir bayram sifatida dunyoviy bayramga aylanadi. 20 asrga kelib yangi yil bayramini nishonlash butun dunyo boʻylab keng tarqaladi. Bizning diyorimiz Oʻzbekistonda yangi yil Sovet ittifoqida davridan nishonlana boshlangan. Garchi Chor Rossiyasi davrlaridayoq 1- yanvar yangi yil bayrami sifatida qabul qilingan boʻlsa-da xalq orasida katta bayram sirasiga kirmagan. Sovetlar Ittifoqi davrida yangi yil bayrami ommaviy nishonlanib bizning oʻzbek xalqimiz madaniyatiga ham singishib borgan.
Hozir kunda mustaqil Oʻzbekistonmizda yangi yil xalqimizning katta bayramlaridan biri sifatida keng nishonlanadi. Yangi yil biror bir diniy bayram emas, aksincha taqvim boʻyicha yangi yilning boshlanish sanasi sifatida bayram qilinadi.