Кытай ислам динин карманган мусулмандарга көптөгөн кысым көрсөтүп келгени жашыруун эмес. Алар мына бир нече жыл катарынан Орозо кармоого, намаз окууга, мечитке барууга тыюу салып, элди катуу мамлекеттик көзөмөлгө алган. Буга ылайык Чыгыш Түркистандын качууга аргасыз болгон премьер-министри Анвар Юсуф Турани чет элдик басылмаларга интервью берди.
“Биздин аймагыбыз кайгыга батты. Биздин мусулман боордошдошторубуз азаттык үчүн далай жолу баш көтөрсө да, мусулман дүйнөсү дале үнсүз”,- дейт уйгур диаспорасынын башчысы Анвар. Ал уйгур элинин дүйнө боюнча 35 млн экенин, анын тең жарымы Кытайда түрдүү кысымдарга кабылып жатканын да айтат. Калктын басымдуу бөлүгү Кытай бийлиги койгон “Синьцзян” аталышын кабыл албай, Шарки Түркистан деп аташат. Бирок, бул аталыштын өзүн расмий бийлик сепаратизм катары кабыл алып, катуу жазалоодо.
Турани 1962-жылы төрөлүп, өмүрүнүн жаштык кезин Кашкар шаарынан 40 чакырым алыста жайгашкан Аруш айылында өткөргөн. Ата-энемдин Кытай бийлигин кабыл албаганы үчүн бизди лагерге жапкан”, - дейт Анвар. Ошол убактан баштап анын үй-бүлөсүн 22 жыл бою куугунтуктоо уланган.
“Биздин шаарыбызда Кудрат аттуу адам жашады, анын Курөш Хан аттуу аялы болгон. Алар абдан жакыр жашашты. Бирок, кийинчерээк коммунизм идеологиясын кабыл алышты. Анын себеби өлүм жазасына кесилген чиновниктин үйүн сатып алуу эле. Ошентип, Кытай бийлиги жергиликтүү калкты өзүнө арбап алды”, - дейт ал. Бирок, кийинчерээк үйдү алган үй-бүлөлөргө чочко бактырган.
“Биздин шаарыбыздагы бардык мечиттерди кинотеатрлар менен жыйналыш орундарына айландырды. Ал эми көптөгөн байларды өлтүрүштү. Менин атамда Куран китеби эле, ал аны узак жылдарга сандыкка салып, жерге көмүп сактады. Себеби, ал үчүн чоң жаза алышы мүмкүн эле. Ал эми Мао өлгөндөн кийин, казып алды. Ошентип, Куранына кайра жетти. 2017-жылы Уйгур автономиясында текшерүүлөр орун алып, 4 миң Куран китепти өрттөп жиберишти. Кийинки учурда касиеттүү Куранды сактап калуу үчүн, эл дагы да массалык түрдө жерге көмүп жатышат. Дал Мао Цзедундун доору кайра кайтып келгендей. Бул ушунчалык коркунучтуу”, - дейт Анвар.