Найти в Дзене
TURFA OLAM

Узбек тили шаклланишининг кискача тарихи

Кадимги дуне муаллифларининг форс ва миххат езувларидан олинган маълумотларга караб шундай хулоса килиш мумкинки, хозирги Узбекистон худудларида яшаган кучманчи ва утрок кабилалар умумий ном билан саклар деб аталган. Афтидан Урта Осие худудида жуда кадим замонлардан яшаб келган саклар туркий тилда гаплашишган. Чунки кадимги дуне муаллифлари эрон ва бошка кадимий давлатлар халкига тавсиф берар экан сакларни ажратиб курсатади. Уларнинг маданияти, урф одатлари, тили, турмуши ва узига хос бошка хусусиятларини алохида тавсифлаб берадилар. Массагет Кушон кабилаларининг эрамиздан аввалги 2 асрдан 3 асргача давом этган хаетий тарихи туркий тилли аждодларимизнинг халк ва тил унсурлари ташкил топишида яна бир боскич булган. Туркий халклар аждодлари шаклланишидаги хал килувчи боскичлар Турк хоконлиги гарбий кисмидаги Эфталитлар давлатининг тадрижий равишда хукм сурган даврлари билан улчанади. Туркий тилда гаплашувчи халклар тилининг энг кадимги лахжаларини тилшунос олимлар асосан 4 кисмга булиша

Кадимги дуне муаллифларининг форс ва миххат езувларидан олинган маълумотларга караб шундай хулоса килиш мумкинки, хозирги Узбекистон худудларида яшаган кучманчи ва утрок кабилалар умумий ном билан саклар деб аталган. Афтидан Урта Осие худудида жуда кадим замонлардан яшаб келган саклар туркий тилда гаплашишган. Чунки кадимги дуне муаллифлари эрон ва бошка кадимий давлатлар халкига тавсиф берар экан сакларни ажратиб курсатади. Уларнинг маданияти, урф одатлари, тили, турмуши ва узига хос бошка хусусиятларини алохида тавсифлаб берадилар. Массагет Кушон кабилаларининг эрамиздан аввалги 2 асрдан 3 асргача давом этган хаетий тарихи туркий тилли аждодларимизнинг халк ва тил унсурлари ташкил топишида яна бир боскич булган. Туркий халклар аждодлари шаклланишидаги хал килувчи боскичлар Турк хоконлиги гарбий кисмидаги Эфталитлар давлатининг тадрижий равишда хукм сурган даврлари билан улчанади.

-2

Туркий тилда гаплашувчи халклар тилининг энг кадимги лахжаларини тилшунос олимлар асосан 4 кисмга булишади. Булар Тошкент вохаси лахжаси, Фаргона водийси лахжаси, Хоразм вохаси лахжаси ва Сугдиена ахолиси лахжаларидир. Фаргона водийси, Тошкент вохаси, Хоразм вохаси ва Сугдиена ахолисининг тилида бугунги кунда хам кадимги узбек тилининг излари сакланиб келаетганлигига заррача шубха йук, холбуки, бу халкларнинг тиллари узига кариндош булган козок, киргиз, туркман, коракалпок ва тожик халкларининг тиллари билан тарихий ривожланиш жараенида кучли аралашувларни бошидан кечирганди. Бундан ташкари узбек тили кадимги Сурия халки тили, юнон македон, кейинчалик эса араб тили билан аралашиш жараенидан хам утган. 6 ва 7 асрга таалукли тарихий езма манбаларда узбек тили учун хос булган суз ва атамалар илк бора учрайди.

-3

Масалан оила, ота, она, ок каби сузлар. Миллий ягоналикнинг ривожлана ва кучая бориши баробарида эски узбек тили кенгаяди ва маълум даражада мукаммалашади. 14 ва 15 асрлардаек узбек тилининг грамматик тузилиши ва асосий лугат бойлиги бугунги кундагига якин куриниш касб этади. Шуни алохида таъкидлаш лозимки, купчилик кучманчи кабилаларининг Моворауннахр худудларига кириб келиши узбек халки тилини умуман узгартирмаган.