Тахминан эрамиздан аввалги 2000 йилдан то эрамиздан аввалги 250 йилгача тарихда хукм сурган Маялар давлатининг маданият учоклари яхши биласиз хозирги кунда Мексикада сакланиб колган. Бундан келиб чикадики мазкур давлатчилик тарихи айнан ушбу мамлакат худудида бошланиб шу ерда хотима топган. Энди шу маялар цивилизацияси билан боглик жуда кизик бир янгилик. 2017 йилнинг охирида Мексика Миллий Интститути антропологи ва археолог Гильермо де Анда шу мамлакатда жойлашган Сак Актун гор тизмасидан айнан мая цивилизициясига таалукли булган янги улкан топилмани ханузгача аник сакланиб колган кисмини аниклашга муваффак булган. Сак Актун гор тизмаси 2 кисмга булиниб кетиб у тахминан эрамиздан аввалги 270 йилларда сувга гарк булган аникроги сув остида колган. Узунлиги 347 км булган Сак актум горини Гильермо бошчилигидаги олимлар 10 йил ичида аник урганиб чикиши тугрисида режа ишлаб чикишди. Бу эса уз навбатида якин 10 йилликда тарих зарваракларининг Маяларга багишланган кисмида янги узгаришлар ва