"Ладно, не заливай, ни разу он не был на море?" На Геродотовом не были, поэтому на Hyundai Creta и Accent отправляемся воочию увидеть самое красивое явление Беларуси - разлив реки Припять, во время которого возвращается древнее мифическое море.
Также в планах на закате по Ольманскому болоту поблуждать и дикую охоту короля Стаха поискать. Все и так было неплохо, но по пути в Полесье остановились в придорожном кафе, заказали драники - і тут зноў быццам цуд нейкі адбыўся!
Мы едзем па земляному насыпу - часовай дарозе, якую пабудавали пасля разбурэння маста паміж Жыткавічамі і Туравам. Зараз гэты насып дазваляе палешчукам неяк перамяшчацца па мясцовасці. І куды ні глянь - вада."Булькоча злева і справа, хвалі шумныя нясе".
Куды ні глянь - мора Герадота. Мала хто ведае, але ў Беларусі ёсць не толькі Мінскае мора. Некалі на Палессі было сапраўднае вялікае мора, якое з часам знікла. Узгадваў пра яго яшчэ сам бацька гісторыі Герадот - менавіта таму яно і Герадотава. 2,5 тысячы гадоў таму ў ягоных працах з’явілася першая згадка пра вялікае возера-мора, якое знаходзілася на поўначы ад Скіфіі – антычнай дзяржавы, што існавала на тэрыторыі сучаснай Украіны і поўдня Расіі.
Частка мапы Аль-Ідрысі з выявай "беларускага мора", 1154 год
Мора Герадота знікла, але не зусім. Кожную вясну с разлівам ракі Прыпяцi яно часткова вяртаецца. І гэта самае прыгожая з’ява, што ёсць у Беларусі. Разліву хутка не стане - мы былі апошнімі яго сведкамі ў гэты сезон.
"Зразумей, на нябёсах толькі і гавораць, што пра мора. Як яно бясконца цудоўна… Пра захад, які яны бачылі… Пра тое, як сонца, апускаючыся ў хвалі, стала пунсовым як кроў. І адчулі, што мора ўвабрала энэргію свяціла ў сябе, і сонца было ўтаймаванае, і агонь ужо дагараў у глыбіні. А ты?.. Што ты ім скажаш? Бо ты ані разу ня быў на моры. Там, наверсе, цябе ахрысьцяць лохам".
Кожнаму беларусу мора Герадота трэба хоць раз убачыць у жыцці. Кожнаму беларусу трэба Караткевіча прачытаць. Кожнаму неабходна па дрыгве на заняпадзе паблукаць. І гэтыя тры пункты трэба абавязкова дадаць да праграмы новай беларускай нацыянальнай ідэі. Бо што ты ім скажаш на нябёсах? Ты ж ані разу не быў на моры… На Герадотавым моры.
Не зразумела?
Паглядзіце яшчэ.
І яшчэ раз. Хопіць пакуль, так? Трымайцеся.
Да мора Герадота і дзікага палявання на Альмянскім балоце мы яшчэ вернемся. Але нас крытыкуюць, што пра машыны на мове амаль нічего не пішам, таму трэба хоць пару словаў пра іх сказаць.
З першых кіламетраў на Hyundai Accent становіцца зразумела: гэты аўтамабіль нагадвае… Honda Civic 1990-х гадоў. Дызайн, зразумела, сучасны, але адчуванні ты я ж: простая дынамічная машына з выдатнай кіравальнасцю.Сумленная.
Зразумела, што багажнік ззаду не зусім добра суадносіцца з беларускай аўтамабільнай нацыянальнай ідэяй. Седан - гэта не пра беларусаў, бо хэтчбэк ці ўніверсал - вось што па-беларуску. Бо практычна. Так яшчэ з 90-х павялося, у кроў беларусу увабрана з ільготным мытаваннем і універсалам Passat B3. Добра, што ў Accent ёсць версія з хэтчбэкам. Але мы едзем на седане…
Які, праўда, едзе амаль як "гарачы" хэтчбек. 1,6-літровы рухавік не вельмі добра тягне на "нізах", але з абаротамі раскрываецца і дазваляе вельмі жвава разганяцца. А такіх выразных хадоў кулісы каробкі перадач няма нават у Volkswagen! І калі на вельмі высокай хуткасці заходзіш у віраж на М1, адразу ўсё становіцца зразумелым: вельмі добрая кіравальнасць.
І энергаёмістасць таксама, бо хутка ехалі не толькі па М1. Падвескі - проста смак, Accent-Solaris нават не пазнаць.
Калі ўзгадалі пра Volkswagen, трэба сказаць і пра эрганоміку працоўнага месца кіроўцы. Але пра яе нават не трэба шмат казаць: яна амаль бездакорная. Аўтамабіль карэйскі, але эрганоміка нямецкая. На жаль, ёсць і сур’ёзны мінус - вельмі слабая гукаізаляцыя. Не, рухавіка нават на высокай хуткасці не чуваць, але шум колаў з арак даносіцца вельмі гучна. Зрабіць добрую гукаізаляцыю - і будзе выдатны аўтамабіль.
А на небе тым часам, вядома, толькі і гутарак, што пра мора і заняпад.
Неўзабаве пад Knockin' on Heaven's Door Боба Дзілана прыязджаем да разліву ракі Прыпяць. Вось яно, мора Герадота. На жаль, заняпада няма. Паха солі таксама не адчуваць.
І ўсё часьцей у позірку нудота,
i ўсё мацьней няўсьцішны гоман хваль,
нібыта коціць мора Герадота
з глыбіняў часу свой дзевяты вал.
Раіса Баравікова
Але ж ёсць прыгожыя беларускія русалкі!
Вада амаль цёплая, але нырнуць рызыкнула толькі вядомая (https://www.abw.by/novosti/other/200840/) на ўсю краіну хаскі Аса, якую неяк скралі. Сабака-прае… На жаль, слова "сабака" на беларускай мове мужчынскага рода, таму рыфма не атрымліваецца. Як бачыце, пасля шчаслівага вяртання да гаспадара нават плавае на ланцужку.
Вядома, што мост праз раку Прыпяць, які злучаў Жыткавічы і Тураў, разбурыўся. Цяпер, калі рака разлілася, аўтамабілісты карыстаюцца часовай дарогай і пантонам.
Пантон пабудавалі вайскоўцы. Уразілі два катэры, якія трымаюць мост, каб ён не уплыў пад моцным націскам ракі. Самім бы не сплысці.
Паром адмыслова вырабілі на Пінскім судабудаўнічым заводзе - на ім зараз перавозяць грузавікі.
Пра Тураў шмат ужо пісалі, але важна адзначыць, што тут ёсць дзе спыніцца падарожніку. Амаль што вёска, але тры гасцініцы, адна з каторых плывучая. І ёсць кафэ Bonfesto пры малочным заводзе, ў якім робяць лепшыя ў краіне дэсерты. Без жартаў - лепшыя.
Нататкі на палях: ведаеце, хто больш за ўсіх подчас вандравання распавядаў пра гісторыю і славутасці Беларусі? Рускі з Саратава - блогер Зміцер Валатко (instagram.com/absolvo/). І ён мае рацыю! Прыехаў у Беларусь 10 гадоў таму на беларускіх дзяўчын паглядзець. Паглядзеў, ачмурэў ад іх прыгажосці - застаўся назаўсёды. Аб'ехаў усю краіну, увесь час падарожнічае, ведае пра Беларусь больш, чым 99,9% беларусаў. Смешна гаворыць "дзякуй" з рускім акцэнтам. Вось вам і русафобія… А мы едзем далей.
Новая беларуская аўтамабільная ідэя - гэта красовер. Але красовер красоверу звада. Некаторыя сучасныя пазадарожнікі толькі выглядаюць як "джыпы", але па грунтоўцы едуць з хуткасцю чарапахі. Таму што падвескі няма. У Hyundai Creta энергаёмістасць хадавой часткі выдатная, таму імчаць па разбітай дарозе можна вельмі хутка. Дзікае паляванне на ім нават можна ўчыняць.
І па добрай таксама едзе! Ззаду ў Creta шматрычаговая схема ў удрозненні ад простай бэлькі ў Accent, что яшчэ лепш адбіваецца на хадавых якасцях. Улічваючы вышыню аўтамабіля, кіравальнасці можна паставіць чатыры з плюсам. Creta у гэтым плане нават BMW X3 нагадвае. Каб зарабіць упэўненую пяцёрку, трэба лепш наладзіць руль - інфарматыўнасці крыху бракуе.
Двухлітровы бензінавы рухавік, адэкватны гідраміханічны "аўтамат", поўны прывад. Што яшчэ трэба? Трэба каб матор надзейным быў. Ён, канешне, стары добры атмасферны, але не зусім. Насамрэч ён новы - G4NA. Як ён сябе пакажа, трэба глядзець, бо да надзейнасці былога "старага добрага" G4KD пытанні ў нас былі. Але раім зменьваць масла не радзей раз у 10 тысяч кіламетраў, моцна не "душыць", у маразы хоць трохі выграваць. Машына на гарантыі, што з ёй зробіцца?
Не слухайце нікога пра "цвёрды пластык" у салоне - не будзеце ж вы яго чапаць навобмацак кожны раз, з выгляду ён нармальны. З інтэр'ерам увогуле ўсё добра. А пры невялікіх габарытах прасторна. Вельмі зручная пасадка за рулем, аніякіх "прыколаў" у эрганоміцы, як у "французаў". Тут цішэй, чым у Аccent. Для задніх пасажыраў месца больш. Сіняе падсвятленне кнопак толькі б прыбраць…
Багажнік, на жаль, невялікі. Але ўсё адно ён лепш у параўнанні з непрактычнаым багажнікам седана. Таксама нястача - кліранс для пазадарожніка адносна невялікі. Таму калі трэба часам выязджаць на больш-менш сур'ёзнае бездарожжа, трэба браць Renault Kaptur ці Duster. Пры гэтым, праўда, прыйдзецца цярпець не самую лепшую эрганамічную прапрацоўку салона і адсутнасць добрай кіравальнасці...
Тым не менш на Creta таксама на пазадарожжа можна выязджаць. Не самае сур’ёзнае, але вагі мала, поўны прывад ёсць - гэта значыць, што за трактарам таксама давядзецца ісці не так ужо і блізка.
Усё, хопіць пра машыны. Едзем у напрамку мексіканскай, цьфу, украінскай мяжы, каб на альманскія балоты паглядзець.
Па дарозе праязджаем Альшаны - агурэчны рай Беларусі. З-за цеплага клімату, ўраджайнай глебы і працавітасці людзі тут жывуць нядрэнна. Каб было зразумела: таваразварот на мясцовым рынку за адзін дзень складае адзін мільён даляраў. Супермаркет у звычайнай вёсцы - як вам такое?
Гэта дазваляе некаторым агурочным баронам купляць новыя грузавікі за сто тысяч даляраў - и везці тавар у Расію. Жывуць людзі.
Такіх крутых трактароў нават пад Мінскам не бачна.
Галоўную прычыну поспеху раёна можна пабачыць на выпадкова знятае з акна аўтамабіля фота. Працаваць, працаваць, працаваць як палешчукі - вось што павінна быць ключавым пунктам беларускай нацыянальнай ідэі.
Але і пра ўзвышанае не забываць. Каб адчуць сабе Беларэцкім - трэба адправіцца ў дрыгву. Хто ён такі? Гэта галоўны герой апавядання "Дзікае паляванне караля Стаха" Уладзіміра Караткевіча - інтэлiгeнт, навуковец-фалькларыст, які зaнeпaкoeны лёcaм бeлapycкaй нaцыi. Ён дyмae, як дaпaмaгчы cвaймy нapoдy зaняць гoднae мecцa cяpoд iншыx нapoдaў. Шмaт пaдapoжнiчae, вывyчae гicтopыю кpaiны.
Нататкі на палях: нават як мы сёння - людзі з медыясферы.
Беларэцкі, збіўшыся са шляху падчас буры, ідзе праз дрыгву і трапляе ў радавы замак Яноўскіх — Балотныя Яліны, дзе яго прымае 18-гадовая гаспадыня замка Надзея Яноўская, якая чакае хуткай смерці з-за радавога праклёну.
Прадвеснік яе згубы - Дзікае паляванне. Гэта народны міф, некалі пашыраны ў Еўропе, аснова якога паўсюль амаль аднолькавая: фантастычны гурт паляўнічых з адпаведным рыштункам на конях і з сабакамі, які праносіцца імклівай пагоняй.
У адзін з вечароў на балоце Беларэцкага пераследуе Дзікае паляванне — група маўклівых вершнікаў на конях, якія скачуць бясшумна, свабодна перасоўваюцца па дрыгве і пакідаюць сляды старажытных падкоў. Беларэцкі цудам паспявае схавацца ў замку. Далей "спойлерыць" не будзем - чытайце Караткевіча. Гэта святое.
Альманскія балоты сёння - гэта буйнейшы ў Еўропе комплекс верхавых, пераходных і нізінных балот, які захаваўся да нашых дзён у натуральным стане. Толькі тут ноччу яшчэ можна ўбачыць дзікае паляванне.
Ніякага замка тут не знайшлі, але пані Ялонская была - працуе на СТВ і БТ прадусарам. Здымала Top Gear па-беларуску. Кажа, што чытала гэты твор Караткевіча шмат разоў.
Містычнае месца. У 1960-х гадах тут быў уладкованы вялізны авіяцыйны Мерлінскі палігон. Некалькі дзясяткаў гадоў балота шпігавалі снарадамі і бомбамі, зразумела, што ўзарваліся не ўсе. У 2007 годзе вайскоўцы з наседжанага месца сышлі, а на былым вайсковым аб’екце засталіся непрыемныя неспадзеўкі. Тры гады таму падчас лясных пажараў снарады ўзрываліся - ішло дзікае паляванне караля Хрушчова.
У жахлівым маўчанні шалёна скача над зямлёю дзікае паляванне караля Стаха. Я прачынаюся і думаю, што не прайшоў ягоны час, пакуль ёсць цемра, голад, нераўнапраўе і цёмны жах на зямлі. Яно - сімвал усяго гэтага (Уладзімір Караткевіч).
Пагаворваюць нават, што тут былі і ядзерныя выбухі, бо ў пачатку 1960-х у гэтай мясцовасці было зафіксаванае павышэнне радыеактыўнага фону. Вось яно - дзікае паляванне ХХ стагоддзя.
A мы тым часам даходзім да канца 1,5-кіламятровай экалагічнай сцежкі і думаем пра тое, што ўсім у жыцці трэба прытрымлівацца светапогляду Not war, make love.
Так "накаціла" лірыка Караткевіча, што адмыслова дужа адстаў ад калег да адваротным шляху, каб амаль што ў цемры прайсціся ў напрамку полымя на небасхіле. Правадыр потым сказаў, што так рабіць было рызыкова, бо можна нарвацца на "дзікае паляванне" ў абліччы кабаноў ці ваўкоў. Ваўкі насамрэч вылі дзесьці справа: дрыгва ноччу толькі прачынаецца.
Але ж я быццам у сне бачыў сівыя верасовыя пусткі, чэзлую траву на паверхні прорваў і Дзікае паляванне караля Стаха, якое скача па дрыгве. "Не бразгаюць цуглі, моўчкі сядзяць у сёдлах прамыя постаці коннікаў. Вецер развейвае іх валасы, плашчы, грывы коней, і самотная гострая зорка гарыць над іхнімі галовамі..."
Юрый ГЛАДЧУК
Фота аўтара, Паўла ПАТАШНІКАВА і Веры БАГУСЛАЎ
ABW.BY
Рэдакцыя дзякуе за арганізацыю падарожжа аўтацэнтр "Хёндэ АўтаГрад" і крэатыўнае агенцтва "Ідэя Кансалт"
Наши материалы заслуживают вашего внимания, подпишитесь на канал ABW.BY в Telegram или следите за паблик-чатом в Viber